Các điểm mới của Luật Đầu tư 2024 liên quan đến hợp đồng BT

Hợp đồng BT (Xây dựng – Chuyển giao) từng là một trong những hình thức đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) phổ biến tại Việt Nam, giúp huy động nguồn vốn tư nhân để phát triển cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, do những bất cập trong quản lý và triển khai, hình thức này đã bị tạm dừng từ năm 2021. Đến năm 2024, Quốc hội đã quyết định khôi phục hợp đồng BT trong Luật Đầu tư 2024, với nhiều điều chỉnh quan trọng nhằm nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và hạn chế thất thoát tài sản nhà nước. Trong bài viết dưới đây, Luật Việt An sẽ phân tích các điểm mới của Luật Đầu tư 2024 liên quan đến hợp đồng BT, cũng như những tác động của các điều chỉnh này đối với nhà đầu tư và nền kinh tế.

Tổng quan về hợp đồng BT và những hạn chế trước đây

Khái niệm hợp đồng BT 

Hợp đồng BT (Build – Transfer) là một dạng hợp đồng đối tác công tư (PPP), theo đó nhà đầu tư xây dựng công trình kết cấu hạ tầng theo yêu cầu của Nhà nước. Sau khi hoàn thành, nhà đầu tư sẽ chuyển giao công trình cho Nhà nước mà không có chi phí chuyển nhượng. Ngoài ra, nhà đầu tư được hoàn vốn bằng các hình thức như: được giao quỹ đất để thực hiện dự án khác, thanh toán từ ngân sách nhà nước hoặc các hình thức khác theo quy định pháp luật.

Trước đây, hợp đồng BT thường được áp dụng trong các dự án hạ tầng giao thông, bệnh viện, trường học, trụ sở cơ quan hành chính công…

Những bất cập của mô hình BT trước đây

Trước khi bị dừng vào năm 2021, hợp đồng BT đã bộc lộ nhiều bất cập như:

• Thiếu minh bạch trong định giá quỹ đất đối ứng: Nhiều trường hợp định giá thấp quỹ đất giao cho nhà đầu tư, gây thất thoát tài sản nhà nước.
• Chỉ định thầu tràn lan: Phần lớn hợp đồng BT trước đây không thông qua đấu thầu công khai, dẫn đến tình trạng thiếu cạnh tranh, ưu ái cho một số nhà đầu tư nhất định.
• Đội vốn, chậm tiến độ: Nhiều dự án BT bị đội vốn bất hợp lý, kéo dài thời gian thực hiện, làm tăng gánh nặng ngân sách.
• Chất lượng công trình kém: Một số công trình BT không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, nhanh xuống cấp sau khi bàn giao.

Do đó, Chính phủ đã quyết định tạm dừng các dự án BT mới từ năm 2021 để nghiên cứu và sửa đổi các quy định pháp lý phù hợp hơn.

Những điểm mới của luật đầu tư 2024 về hợp đồng BT

Luật Đầu tư 2020 được sửa đổi năm 2024 đã khôi phục hợp đồng BT với nhiều điều chỉnh quan trọng nhằm giảm thiểu rủi ro, tăng cường giám sát và đảm bảo hiệu quả đầu tư. Dưới đây là những điểm nổi bật:

Khôi phục hợp đồng BT nhưng kiểm soát chặt chẽ hơn

Một trong những điểm quan trọng nhất là việc cho phép triển khai lại hợp đồng BT, cụ thể tại Điều 3 đã bổ sung thêm điểm e1 vào sau điểm e khoản 16 Điều 3 Luật Đầu tư theo hình thức đối tác công tư. Như vậy, hợp đồng BT chính thực được khôi phục với định nghĩa rõ ràng và nằm trong đối tượng điều chỉnh tại khoản 4 Điều 5 Luật Đầu tư công 2024. Bên cạnh đó, để đảm bảo giảm thiểu tối đa những bất cập mà hợp đồng BT từng đem lại, các quy định cần được kiểm soát chặt chẽ hơn: 

• • Quỹ đất đối ứng phải được định giá theo giá thị trường: Luật Đầu tư 2024 quy định việc sử dụng tài sản công, bao gồm quỹ đất, để thanh toán cho nhà đầu tư trong hợp đồng BT phải được thực hiện theo cơ chế thị trường. Cụ thể, việc định giá quỹ đất đối ứng phải dựa trên giá thị trường tại thời điểm giao đất, nhằm đảm bảo tính minh bạch và tránh thất thoát tài sản nhà nước.
  • Các dự án BT phải được đấu thầu công khai : Để đảm bảo tính cạnh tranh và minh bạch trong việc lựa chọn nhà đầu tư cho các dự án BT, Luật Đầu tư 2024 quy định bắt buộc áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi. Việc chỉ định thầu chỉ được phép trong những trường hợp đặc biệt, khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật. Quy định này nhằm hạn chế tình trạng chỉ định thầu tràn lan, đảm bảo lựa chọn nhà đầu tư có năng lực và kinh nghiệm phù hợp.

• Nhà đầu tư phải chứng minh năng lực tài chính và kinh nghiệm: Luật Đầu tư 2024 yêu cầu nhà đầu tư tham gia đấu thầu dự án BT phải cung cấp đầy đủ hồ sơ chứng minh năng lực tài chính và kinh nghiệm thực hiện các dự án tương tự. Việc này bao gồm báo cáo tài chính đã được kiểm toán, danh sách các dự án đã thực hiện, cùng các tài liệu liên quan khác. Quy định này nhằm đảm bảo nhà đầu tư có đủ khả năng thực hiện dự án đúng tiến độ và chất lượng cam kết.

Đa dạng hóa hình thức thanh toán hợp đồng BT

Khác với trước đây chỉ có một hình thức là thanh toán bằng quỹ đất, Luật mới quy định ba hình thức thanh toán cho hợp đồng BT:

Thanh toán bằng quỹ đất

• Nhà nước giao quỹ đất cho nhà đầu tư để thực hiện dự án khác có khả năng sinh lời.
• Việc giao đất không thông qua đấu giá, nhưng phải dựa trên giá thị trường.
• Trình tự , thủ tục giao đất, cho thuê đất thực hiện theo quy định của pháp luật về đất đai. Việc thanh toán được thực hiện theo cơ chế bù trừ chênh lệch giữa giá trị công trình BT và giá trị quỹ đất thanh toán
• Nhà đầu tư có trách nhiệm hoàn thành công trình BT đúng tiến độ để nhận quỹ đất đối ứng.

Thanh toán bằng ngân sách nhà nước

• Nhà nước có thể thanh toán cho nhà đầu tư từ ngân sách đầu tư công theo thứ tự ưu tiên bố trí vốn đầu tư theo điểm e khoản 4 Điều 54 Luật Đầu tư công 2024
• Giá trị công trình dự án BT gồm tổng mức đầu tư xây dựng công trình được xác định theo quy định của pháp luật về xây dựng và các chi phí khác sau giai đoạn xây dựng, trong đó có lãi vay sau giai đoạn xây dựng, lợi nhuận hợp lý của nhà đầu tư;
• Nguồn ngân sách có thể đến từ đấu giá quyền sử dụng đất, tài sản công hoặc nguồn thu khác.

Không yêu cầu thanh toán

• Một số dự án BT sẽ không yêu cầu Nhà nước thanh toán chi phí đầu tư.
• Nhà đầu tư tự xây dựng công trình và nhận lại lợi ích gián tiếp từ việc khai thác dịch vụ liên quan.
• Việc bổ sung hình thức “không yêu cầu thanh toán” giúp khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư hạ tầng công cộng.

Tăng cường giám sát và trách nhiệm của nhà đầu tư

• Nhà đầu tư phải chịu trách nhiệm về tiến độ và chất lượng công trình.
• Cơ chế kiểm toán độc lập được áp dụng để đảm bảo minh bạch tài chính.
• Nhà nước có quyền thu hồi hoặc chuyển giao dự án nếu nhà đầu tư không tuân thủ cam kết.

Tác động của những điều chỉnh mới đến môi trường đầu tư

Tăng cường thu hút vốn đầu tư tư nhân

• Cơ chế thanh toán linh hoạt hơn sẽ hấp dẫn nhiều nhà đầu tư hơn.
• Đấu thầu công khai giúp tạo sân chơi minh bạch, công bằng cho các doanh nghiệp.

Giảm gánh nặng tài chính cho nhà nước

• Một số doanh nghiệp có thể tự bỏ vốn thực hiện dự án mà không yêu cầu Nhà nước thanh toán, đổi lại họ có thể khai thác lợi ích gián tiếp từ các khu vực lân cận hoặc các dự án khác.
• Cơ chế thanh toán linh hoạt này giúp Nhà nước tăng tốc đầu tư vào hạ tầng mà không làm gia tăng gánh nặng nợ công.

Cải thiện chất lượng hạ tầng công cộng

• Hợp đồng BT theo quy định mới được quản lý chặt chẽ hơn từ khâu đấu thầu, thực hiện đến nghiệm thu, đảm bảo chất lượng công trình.
• Quy định về giám sát, nghiệm thu và chế tài xử lý vi phạm giúp công trình BT được xây dựng bền vững, giảm chi phí bảo trì về lâu dài.

Dịch vụ của Luật Việt An liên quan đến hợp đồng BT

Trên đây là tư vấn của Luật Việt An về các điểm mới của Luật Đầu tư về hợp đồng BT. Nếu có bất kỳ vướng mắc pháp lý nào khác liên quan đến hợp đồng BT, xin hãy liên hệ với Luật Việt An để được tư vấn cụ thể và chi tiết hơn. Xin chân thành cảm ơn Quý khách!