Nghị định 03/2026/NĐ-CP: Siết chặt quản lý hoạt động Quỹ từ thiện, xã hội

Trong những năm gần đây, các hoạt động thiện nguyện diễn ra ngày càng sôi động, đa dạng về hình thức, quy mô và chủ thể tham gia. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra không ít vấn đề về tính minh bạch, hiệu quả, thậm chí là nguy cơ bị lợi dụng cho mục đích trục lợi, vi phạm pháp luật. Trước thực tiễn đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định 03/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/03/2026), thay thế Nghị định số 93/2019/NĐ-CP và Nghị định số 136/2024/NĐ-CP với nhiều quy định mới theo hướng siết chặt điều kiện thành lập quỹ từ thiện, quản lý hoạt động, công khai tài chính và trách nhiệm pháp lý của các chủ thể liên quan, bảo đảm hoạt động thiện nguyện được thực hiện đúng mục đích, đúng pháp luật.

Quỹ từ thiện, quỹ xã hội phải công khai thu, chi, kết quả sử dụng tài sản hàng năm trước ngày 31 tháng 3

Quỹ từ thiện, quỹ xã hội phải công khai thu, chi, kết quả sử dụng tài sản hàng năm trước ngày 31 tháng 3

Quỹ xã hội, quỹ từ thiện có các nghĩa vụ theo khoản 2 Điều 9 Nghị định 03/2026/NĐ-CP, trong đó: “Hàng năm, quỹ có trách nhiệm công khai các khoản đóng góp, tài sản đã tiếp nhận và kết quả sử dụng trên phương tiện thông tin đại chúng trước ngày 31 tháng 3”.

Đây là một trong những quy định đáng chú ý tại Nghị định 03/2026/NĐ-CP: Siết chặt quản lý hoạt động Quỹ từ thiện, xã hội. Quy định này cũng góp phần phòng ngừa rủi ro bị lợi dụng quỹ từ thiện, quỹ xã hội cho mục đích trục lợi, nhất là trong bối cảnh hoạt động kêu gọi thiện nguyện ngày càng đa dạng và chịu tác động lớn từ mạng xã hội.

Ngoài ra, hàng năm, quỹ phải báo cáo tình hình tổ chức, hoạt động và tài sản, tài chính; báo cáo kiểm toán (nếu có) về quản lý, sử dụng tài sản, tài chính trước ngày 31 tháng 3 với:

• Cơ quan nhà nước có thẩm quyền tương ứng với phạm vi hoạt động của quỹ;
• Cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực hoạt động chính của quỹ;
• Bộ Tài chính, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi quỹ đặt trụ sở chính (đối với quỹ hoạt động trong phạm vi toàn quốc hoặc liên tỉnh), cơ quan quản lý nhà nước về tài chính ở địa phương (đối với quỹ hoạt động trong phạm vi tỉnh, xã).

Nghiêm cấm các quỹ xã hội, quỹ từ thiện thực hiện việc nhận tiền gửi, cho vay hoặc góp vốn đầu tư dưới mọi hình thức

Nghị định 03/2026/NĐ-CP quy định 7 hành vi nghiêm cấm lợi dụng việc thành lập và tổ chức, hoạt động của quỹ.

Trong đó, điểm đáng chú ý là quỹ không được thực hiện việc nhận tiền gửi, cho vay hay góp vốn đầu tư dưới bất kỳ hình thức nào, nhằm bảo đảm quỹ chỉ hoạt động đúng chức năng hỗ trợ xã hội, không biến tướng thành tổ chức kinh doanh hoặc trung gian tài chính.

Nghị định 03/2026/NĐ-CP đặc biệt nhấn mạnh việc cấm tư lợi, gian dối tài chính, bao gồm việc sử dụng hóa đơn bất hợp pháp, lập chứng từ không đúng thực tế, thông đồng nhằm trốn thuế, gian lận thuế hoặc vi phạm các quy định về tài chính, thuế và kế toán trong quá trình hoạt động của quỹ. Đồng thời, các hành vi rửa tiền, tài trợ khủng bố và các hoạt động trái pháp luật khác đều bị xử lý nghiêm.

Ngoài ra, quỹ không được làm giả, tẩy xóa, chuyển nhượng, cho thuê, cho mượn, cầm cố hoặc thế chấp giấy phép thành lập dưới bất kỳ hình thức nào, cũng như không được sử dụng ngân sách nhà nước hoặc tài sản có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước để góp tài sản thành lập quỹ, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Các quy định này thể hiện rõ mục tiêu siết chặt quản lý, tăng tính minh bạch và bảo vệ bản chất phi lợi nhuận của quỹ xã hội, quỹ từ thiện trong thực tiễn.

Quy định các điều kiện chặt chẽ trong việc thành lập và hoạt động của quỹ từ thiện, quỹ xã hội

Một điểm nhấn quan trọng của Nghị định 03/2026/NĐ-CP là đặt ra các điều kiện chặt chẽ trong việc thành lập và hoạt động của quỹ.

Điều kiện thành lập quỹ

Theo Điều 12 Nghị định 03/2026/NĐ-CP, điều kiện cấp giấy phép thành lập quỹ gồm:

• Mục đích, lĩnh vực hoạt động
• Sáng lập viên thành lập quỹ, Ban sáng lập quỹ
• Ban sáng lập quỹ có đủ số tài sản đóng góp để thành lập quỹ theo quy định tại Điều 16 Nghị định 03/2026/NĐ-CP.
• Hồ sơ thành lập quỹ

Đặc biệt Nghị định quy định rõ điều kiện về tài sản để thành lập quỹ như sau:

Quỹ do công dân, tổ chức Việt Nam thành lập, tối thiểu như sau:

• Quỹ hoạt động trong phạm vi toàn quốc hoặc liên tỉnh: 8.000.000.000 (tám tỷ đồng);
• Quỹ hoạt động trong phạm vi tỉnh: 1.600.000.000 (một tỷ sáu trăm triệu đồng);
• Quỹ hoạt động trong phạm vi xã: 100.000.000 (một trăm triệu đồng).

Trường hợp có cá nhân, tổ chức nước ngoài góp tài sản với công dân, tổ chức Việt Nam thành lập quỹ, tối thiểu như sau:

• Quỹ hoạt động trong phạm vi toàn quốc hoặc liên tỉnh: 10.800.000.000 (mười tỷ tám trăm triệu đồng);
• Quỹ hoạt động trong phạm vi tỉnh: 4.600.000.000 (bốn tỷ sáu trăm triệu đồng);
• Quỹ hoạt động trong phạm vi xã: 1.200.000.000 (một tỷ hai trăm triệu đồng).

Điều kiện hoạt động quỹ

Quỹ chỉ được chính thức hoạt động khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo Điều 26 Nghị định 03/2026/NĐ-CP, bao gồm:

• Có giấy phép thành lập và công nhận điều lệ;
• Đã công bố việc thành lập;
• Có xác nhận của ngân hàng về số tiền góp đã đủ trong tài khoản của quỹ hoặc hoàn tất việc chuyển quyền sở hữu đối với các tài sản khác; được cơ quan có thẩm quyền công nhận đủ điều kiện hoạt động và Hội đồng quản lý quỹ.

Như vậy, từ yêu cầu về sáng lập viên, tài sản đóng góp, hồ sơ pháp lý, đến điều kiện công bố, xác nhận tài sản tại ngân hàng và quyết định công nhận đủ điều kiện hoạt động, tất cả đều nhằm bảo đảm rằng mỗi quỹ ra đời đều có cơ sở pháp lý rõ ràng, nguồn lực minh bạch, chịu sự quản lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Đây là bước đi cần thiết để khắc phục tình trạng hoạt động từ thiện mang tính tự phát, thiếu kiểm soát từng gây băn khoăn trong dư luận.

Tỷ lệ tài sản do cá nhân, tổ chức nước ngoài đóng góp không được vượt quá 50% tổng giá trị tài sản thành lập quỹ

Điều 14 Nghị định 03/2026/NĐ-CP cho phép cá nhân, tổ chức nước ngoài cùng công dân, tổ chức Việt Nam tham gia góp tài sản để thành lập quỹ tại Việt Nam, với điều kiện cam kết thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, chịu trách nhiệm về tính hợp pháp của tài sản đóng góp và tuân thủ pháp luật Việt Nam.

Tuy nhiên, tỷ lệ tài sản do phía nước ngoài đóng góp không được vượt quá 50% tổng giá trị tài sản thành lập quỹ, nhằm bảo đảm kiểm soát chặt chẽ nguồn vốn và mục tiêu hoạt động.

Thủ tục để thành lập và hoạt động quỹ từ thiện, quỹ xã hội

Trình tự, thủ tục thành lập và hoạt động quỹ từ thiện, quỹ xã hội được quy định tại Điều 19, Điều 24, Điều 27 Nghị định 03/2026/NĐ-CP như sau:

Thủ tục thành lập và hoạt động quỹ từ thiện, quỹ xã hội

Chuẩn bị hồ sơ cấp giấy phép thành lập và công nhận điều lệ quỹ

Hồ sơ thành lập quỹ được lập thành 01 bộ theo quy định tại Điều 17 của Nghị định 03/2026/NĐ-CP và gửi đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền:

• Bộ Nội vụ: Cấp giấy phép thành lập và công nhận điều lệ đối với quỹ hoạt động trong phạm vi toàn quốc hoặc liên tỉnh.
• Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Đối với Quỹ hoạt động trong phạm vi tỉnh; Quỹ có tổ chức, cá nhân nước ngoài góp tài sản với công dân, tổ chức Việt Nam để thành lập, hoạt động trong phạm vi tỉnh, xã.
• Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã: Đối với quỹ có hoạt động trong phạm vi xã, trừ trường hợp quỹ có tổ chức, cá nhân nước ngoài góp tài sản thành lập theo quy định.

Lấy ý kiến góp ý bằng văn bản của các cơ quan có liên quan

• Đối với hồ sơ đề nghị cấp giấy phép thành lập và công nhận điều lệ quỹ hoạt động trong phạm vi toàn quốc hoặc liên tỉnh phải có ý kiến của Bộ Công an, Bộ Tài chính, Bộ quản lý về ngành, lĩnh vực hoạt động của quỹ và cơ quan liên quan (nếu có);
• Đối với hồ sơ đề nghị cấp giấy phép thành lập và công nhận điều lệ quỹ hoạt động trong phạm vi tỉnh phải có ý kiến của Công an tỉnh, Sở Tài chính, Sở quản lý về ngành, lĩnh vực hoạt động của quỹ và cơ quan liên quan (nếu có);
• Đối với hồ sơ đề nghị cấp giấy phép thành lập và công nhận điều lệ quỹ hoạt động trong phạm vi xã phải có ý kiến Công an xã, Phòng quản lý về ngành, lĩnh vực hoạt động của quỹ và cơ quan liên quan (nếu có);

Thời hạn trả lời văn bản không quá 15 ngày làm việc kể từ ngày nhận được văn bản lấy ý kiến.

Cấp giấy phép thành lập và công nhận điều lệ quỹ

Chậm nhất sau 45 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ về việc cấp giấy phép thành lập và công nhận điều lệ quỹ, cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy phép thành lập và công nhận điều lệ quỹ, trường hợp không cấp phải có văn bản trả lời, nêu rõ lý do và trả lại hồ sơ.

Công bố việc thành lập quỹ

Quỹ sau khi được cấp Giấy phép thành lập và công nhận điều lệ công bố trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Nội vụ đối với quỹ hoạt động trong phạm vi toàn quốc hoặc liên tỉnh, Cổng thông tin điện tử của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đối với quỹ hoạt động trong phạm vi tỉnh, xã.

Nộp hồ sơ đề nghị công nhận quỹ đủ điều kiện hoạt động và công nhận Hội đồng quản lý quỹ

Trong thời hạn 45 ngày làm việc kể từ ngày được cấp giấy phép thành lập và công nhận điều lệ, quỹ lập 01 bộ hồ sơ gửi cơ quan nhà nước có thẩm quyền đề nghị công nhận quỹ đủ điều kiện hoạt động và công nhận Hội đồng quản lý quỹ.

Ra quyết định công nhận quỹ đủ điều kiện hoạt động và công nhận Hội đồng quản lý quỹ

Trong thời hạn 45 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan nhà nước có thẩm quyền ra quyết định công nhận quỹ đủ điều kiện hoạt động và công nhận Hội đồng quản lý quỹ, trường hợp không đồng ý phải có văn bản trả lời nêu rõ lý do.

Lưu ý xử phạt vi phạm về hoạt động của quỹ từ thiện, quỹ xã hội

Tùy vào tính chất và mức độ vi phạm của hành vi mà bị xử phạt vi phạm hành chính. Căn cứ tại điểm c khoản 1 Điều 15 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, nếu cá nhân kêu gọi từ thiện mà cố ý không công khai, không hoàn trả hoặc sử dụng không đúng mục đích các khoản quyên góp, thậm chí dùng thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản, thì có thể bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng.

Ngoài ra, theo Điều 42 Nghị định 03/2026/NĐ-CP, Quỹ bị xem xét, đình chỉ có thời hạn hoạt động 06 tháng khi có một trong các vi phạm sau:

• Hoạt động sai mục đích, không đúng điều lệ của quỹ đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận; mâu thuẫn nội bộ nghiêm trọng không tự giải quyết được; trong quá trình tổ chức, hoạt động có vấn đề phức tạp liên quan đến an ninh, trật tự;
• Vi phạm các quy định của Nhà nước về quản lý tài sản, tài chính; quản lý và sử dụng viện trợ nước ngoài hoặc vi phạm pháp luật khác theo đề nghị của cơ quan nhà nước có thẩm quyền;
• Sử dụng sai các khoản tài trợ có mục đích của các tổ chức, cá nhân tài trợ cho quỹ.
• Không thực hiện đầy đủ chế độ báo cáo về tình hình tổ chức, hoạt động và báo cáo tài chính hàng năm và đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền;…

Như vậy, đối với quỹ từ thiện, quỹ xã hội mà không sao kê, công khai báo cáo tài chính đúng quy định thì có thể bị đình chỉ có thời hạn hoạt động 06 tháng.

Trên đây là cập nhật Nghị định 03/2026/NĐ-CP: Siết chặt quản lý hoạt động Quỹ từ thiện, xã hội. Để bảo đảm tuân thủ Nghị định 03/2026/NĐ-CP, các quỹ từ thiện, quỹ xã hội cần rà soát lại điều lệ, cơ chế quản lý tài chính và hoạt động nội bộ, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến tiếp nhận, sử dụng tài sản và công khai thông tin.