Nghị định 342/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 09/2018 điều chỉnh hoạt động mua bán hàng hóa công ty FDI được ban hành ngày 03/09/2026 và có hiệu lực từ ngày 18/10/2026. Trong đó đã thiết lập khung pháp lý mới về quyền xuất khẩu, quyền nhập khẩu, quyền phân phối cũng như các hoạt động liên quan trực tiếp đến mua bán hàng hóa của nhà đầu tư nước ngoài, công ty FDI. Đáng chú ý, quy định mới thu hẹp phạm vi áp dụng kiểm tra nhu cầu kinh tế (ENT), bổ sung yêu cầu cụ thể đối với địa điểm lập cơ sở bán lẻ, xác định rõ hơn khu vực thị trường địa lý chịu ảnh hưởng theo ngưỡng 5.000 m² và bổ sung cơ chế cấp phép trong một số trường hợp liên quan đến an ninh quốc gia.
04 thay đổi đáng chú ý đối với thành lập công ty FDI bán lẻ tại Việt Nam tại Nghị định 342/2026/NĐ-CP
So với Nghị định 09/2018/NĐ-CP, Nghị định 342/2026/NĐ-CP đáng chú ý ở bốn nhóm vấn đề sau:
| NỘI DUNG | NGHỊ ĐỊNH 09/2018/NĐ-CP | NGHỊ ĐỊNH 342/2026/NĐ-CP |
| Kiểm tra nhu cầu kinh tế (ENT) | Về nguyên tắc, cơ sở bán lẻ ngoài cơ sở thứ nhất phải thực hiện ENT, trừ một số trường hợp miễn | Thu hẹp phạm vi ENT; không áp dụng đối với nhà đầu tư thuộc quốc gia/vùng lãnh thổ có điều ước quốc tế mà Việt Nam cam kết bãi bỏ ENT |
| Điều kiện về địa điểm | Chủ yếu yêu cầu địa điểm phù hợp với quy hoạch liên quan | Yêu cầu địa điểm tuân thủ pháp luật về đất đai, quy hoạch, đầu tư, xây dựng, PCCC, an toàn giao thông và vệ sinh môi trường |
| Khu vực thị trường địa lý chịu ảnh hưởng | Chưa có ngưỡng diện tích để xác định cấp độ thị trường | Dưới 5.000 m²: xem xét ở cấp xã/phường; từ 5.000 m² trở lên: xem xét ở cấp tỉnh |
| Thẩm định an ninh quốc gia | Chưa có cơ chế tương ứng được quy định cụ thể | Một số hồ sơ phải lấy ý kiến chấp thuận của Bộ Công an và Bộ Quốc phòng về vấn đề an ninh quốc gia |
Rào cản ENT được tháo gỡ như thế nào theo Nghị định 342/2026/NĐ-CP?
ENT là gì?
ENT là viết tắt của Economic Needs Test – Kiểm tra nhu cầu kinh tế, được sử dụng trong quá trình xem xét việc lập cơ sở bán lẻ ngoài cơ sở bán lẻ thứ nhất của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong một số trường hợp.
Theo Điều 23 Nghị định 09/2018/NĐ-CP trước đây, việc lập cơ sở bán lẻ ngoài cơ sở bán lẻ thứ nhất phải thực hiện ENT, ngoại trừ trường hợp cơ sở bán lẻ có diện tích dưới 500 m², được lập trong trung tâm thương mại và không thuộc loại hình cửa hàng tiện lợi hoặc siêu thị mini.
Nghị định 342/2026/NĐ-CP đã thay đổi đáng kể cách tiếp cận này.
Nhà đầu tư thuộc CPTPP, EVFTA có thể được hưởng cơ chế không áp dụng ENT
Theo khoản 1 Điều 22 Nghị định 342/2026/NĐ-CP quy định:
“Điều 22. Kiểm tra nhu cầu kinh tế (ENT)
- Trường hợp phải thực hiện ENT:
Nhà đầu tư nước ngoài thuộc nước, vùng lãnh thổ không tham gia Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên trong đó có cam kết về việc bãi bỏ ENT, lập cơ sở bán lẻ ngoài cơ sở bán lẻ thứ nhất, trừ trường hợp cơ sở bán lẻ đó có diện tích dưới 500 m2, được lập trong trung tâm thương mại và không thuộc loại hình cửa hàng tiện lợi, siêu thị mini, siêu thị”.
Như vậy, trường hợp phải thực hiện ENT là nhà đầu tư nước ngoài thuộc nước, vùng lãnh thổ không tham gia điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên trong đó có cam kết về việc bãi bỏ ENT, khi lập cơ sở bán lẻ ngoài cơ sở bán lẻ thứ nhất.
Do đó, thay vì áp dụng ENT một cách rộng rãi đối với cơ sở bán lẻ thứ hai trở đi, Nghị định mới gắn việc áp dụng ENT với quốc gia/vùng lãnh thổ của nhà đầu tư và cam kết quốc tế của Việt Nam.
Đây là điểm có ý nghĩa đáng kể đối với nhà bán lẻ nước ngoài đến từ các quốc gia thuộc những FTA mà Việt Nam có cam kết bãi bỏ ENT, trong đó có thể kể đến các cam kết liên quan đến CPTPP và EVFTA. Tuy nhiên, khi áp dụng cho từng dự án cụ thể, doanh nghiệp vẫn cần kiểm tra điều ước quốc tế và phạm vi cam kết mở cửa thị trường tương ứng, thay vì mặc nhiên xác định mọi nhà đầu tư từ CPTPP hoặc EVFTA đều được miễn mọi điều kiện.
Bên cạnh trường hợp mới nêu trên, ngoại lệ đối với cơ sở bán lẻ nhỏ trong trung tâm thương mại tiếp tục được duy trì theo Nghị định 342: cơ sở bán lẻ ngoài cơ sở thứ nhất có diện tích dưới 500 m², được lập trong trung tâm thương mại và không thuộc loại hình cửa hàng tiện lợi, siêu thị mini, siêu thị thì không thuộc trường hợp phải ENT.
Công ty FDI cần hiểu thế nào về việc “bỏ ENT”?
Khi lập kế hoạch mở rộng hệ thống bán lẻ, không nên hiểu rằng từ ngày 18/10/2026 mọi công ty FDI đều được bỏ ENT.
Cần hiểu rằng:
- Nghị định 342/2026/NĐ-CP thu hẹp phạm vi áp dụng ENT và thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam về bãi bỏ ENT đối với nhà đầu tư thuộc các quốc gia/vùng lãnh thổ tương ứng.
- Đối với nhà đầu tư vẫn thuộc trường hợp phải ENT, doanh nghiệp phải đáp ứng các tiêu chí quy định tại khoản 2 Điều 22 Nghị định 342/2026/NĐ-CP.
Điều kiện mới về địa điểm mở cơ sở bán lẻ của công ty FDI
Đây là thay đổi mà nhà bán lẻ nước ngoài cần đặc biệt lưu ý. Theo khoản 1 Điều 21 Nghị định 342/2026/NĐ-CP, đối với trường hợp lập cơ sở bán lẻ thứ nhất, tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài phải đáp ứng điều kiện không còn nợ thuế quá hạn nếu đã được thành lập tại Việt Nam từ 01 năm trở lên tính đến ngày nộp hồ sơ.
Đồng thời, địa điểm lập cơ sở bán lẻ phải đáp ứng đầy đủ điều kiện theo pháp luật về quản lý đất đai, quy hoạch, đầu tư, xây dựng, phòng cháy, chữa cháy, an toàn giao thông và vệ sinh môi trường để lập cơ sở bán lẻ tại khu vực thị trường địa lý liên quan.
Điểm đáng chú ý là yêu cầu này được mở rộng đáng kể so với cách tiếp cận trước đây.
Theo Điều 22 Nghị định 09/2018/NĐ-CP, điều kiện về địa điểm chủ yếu gắn với sự phù hợp với quy hoạch có liên quan tại khu vực thị trường địa lý. Trong khi đó, Nghị định 342 đưa thêm hàng loạt nhóm pháp luật chuyên ngành mà doanh nghiệp phải lưu ý.
Có thể khái quát thành:
Đất đai → Quy hoạch → Đầu tư → Xây dựng → PCCC → An toàn giao thông → Vệ sinh môi trường.
Do đó, việc tìm được mặt bằng phù hợp về mặt thương mại không đồng nghĩa với việc địa điểm đó đương nhiên đủ điều kiện để xin Giấy phép lập cơ sở bán lẻ.
Doanh nghiệp FDI nên kiểm tra pháp lý địa điểm ngay từ giai đoạn lựa chọn mặt bằng, thay vì chỉ thực hiện sau khi đã ký hợp đồng thuê dài hạn.
Ngưỡng 5.000 m² khi xác định khu vực thị trường địa lý
Một thay đổi đáng chú ý khác là Nghị định 342/2026/NĐ-CP lần đầu quy định rõ hơn về cấp độ của khu vực thị trường địa lý chịu ảnh hưởng trong tiêu chí ENT.
Theo điểm a khoản 2 Điều 22 Nghị định 342/2026/NĐ-CP:
- Đối với cơ sở bán lẻ dưới 5.000 m², khu vực thị trường địa lý chịu ảnh hưởng được xem xét ở cấp xã/phường hoặc tương đương;
- Đối với cơ sở bán lẻ từ 5.000 m² trở lên, khu vực thị trường địa lý chịu ảnh hưởng được xem xét ở cấp tỉnh/thành phố trực thuộc trung ương.
Quy định này có ý nghĩa thực tiễn trong việc xác định phạm vi thị trường cần đánh giá khi thực hiện ENT.
So sánh phạm vi khu vực thị trường địa lý:
| Diện tích cơ sở bán lẻ | Theo Nghị định 342/2026/NĐ-CP | Cấp độ xem xét |
| Dưới 5.000 m² | Khu vực thị trường địa lý chịu ảnh hưởng | Cấp xã/phường hoặc tương đương |
| Từ 5.000 m² trở lên | Khu vực thị trường địa lý chịu ảnh hưởng | Cấp tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương |
Như vậy, 5.000 m² không phải là ngưỡng để xác định có phải thực hiện ENT hay không. Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý. Ngưỡng 5.000 m² được sử dụng để xác định cấp độ của khu vực thị trường địa lý chịu ảnh hưởng trong quá trình đánh giá tiêu chí ENT.
Do đó, không nên hiểu rằng cơ sở bán lẻ dưới 5.000 m² đương nhiên được miễn ENT.
Bổ sung cơ chế cấp phép kinh doanh trong một số trường hợp liên quan đến an ninh quốc gia
Một trong những nội dung mới cần được doanh nghiệp FDI đặc biệt lưu ý là cơ chế lấy ý kiến về an ninh quốc gia.
Theo điểm c khoản 3 Điều 8 và điểm d khoản 2 Điều 36 Nghị định 342/2026/NĐ-CP, cơ quan cấp Giấy phép kinh doanh hoặc Giấy phép lập cơ sở bán lẻ phải lấy ý kiến chấp thuận của Bộ Công an và Bộ Quốc phòng về vấn đề an ninh quốc gia trong trường hợp:
- Nhà đầu tư nước ngoài không thuộc nước, vùng lãnh thổ tham gia Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên;
- Trường hợp dịch vụ kinh doanh chưa được cam kết mở cửa thị trường trong các Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên;
- Trường hợp hàng hóa kinh doanh chưa được cam kết mở cửa thị trường trong các Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên (dầu bôi trơn, mỡ bôi trơn có nguồn gốc từ dầu mỏ; gạo; đường; vật phẩm đã ghi hình; sách, báo và tạp chí);
- Nhà đầu tư nước ngoài chi phối tổ chức kinh tế là chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian, mạng xã hội hoạt động thương mại điện tử, nền tảng thương mại điện tử tích hợp là nền tảng số lớn theo quy định pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng và thương mại điện tử.
- Cấp Giấy phép lập cơ sở bán lẻ cho phép cơ sở bán lẻ được tiếp tục hoạt động cho: 100 cơ sở bán lẻ có diện tích bán hàng của mỗi cơ sở dưới 500 m2 và/hoặc 50 cơ sở bán lẻ có diện tích bán hàng của mỗi cơ sở từ 500 m2 đến dưới 3.000 m2 và/hoặc 30 cơ sở bán lẻ có diện tích bán hàng của mỗi cơ sở từ 3.000 m2 trở lên, tại Việt Nam;
- Cấp Giấy phép lập cơ sở bán lẻ mới khi đang sở hữu hoặc tham gia sở hữu từ 100 cơ sở bán lẻ có diện tích bán hàng của mỗi cơ sở dưới 500 m2 và/hoặc 50 cơ sở bán lẻ có diện tích bán hàng của mỗi cơ sở từ 500 m2 đến dưới 3.000 m2 và/hoặc 30 cơ sở bán lẻ có diện tích bán hàng của mỗi cơ sở từ 3.000 m2 trở lên, tại Việt Nam.
Như vậy, cơ chế này có thể được đặt ra đối với một số nhóm hồ sơ nhất định, trong đó đáng chú ý là:
- Một số trường hợp nhà đầu tư nằm ngoài phạm vi cam kết của điều ước quốc tế mà Việt Nam áp dụng;
- Một số nền tảng thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài thuộc phạm vi quy định;
- Chuỗi bán lẻ đạt các ngưỡng nhất định về số lượng và diện tích cơ sở bán lẻ.
Điều này cho thấy việc mở rộng hệ thống bán lẻ của nhà đầu tư nước ngoài trong tương lai không chỉ cần quan tâm đến điều kiện thương mại mà còn cần tính đến quy mô toàn bộ chuỗi và các yếu tố liên quan đến an ninh quốc gia.
Câu hỏi thường gặp về Nghị định 342/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 09/2018 điều chỉnh hoạt động mua bán hàng hóa công ty FDI
Công ty FDI cần chuẩn bị gì khi mở điểm bán lẻ mới từ ngày 18/10/2026?
Từ những thay đổi nêu trên, nhà đầu tư nước ngoài và công ty FDI dự kiến mở thêm cơ sở bán lẻ tại Việt Nam nên thực hiện rà soát theo trình tự sau:
- Xác định quốc gia/vùng lãnh thổ của nhà đầu tư và điều ước quốc tế có liên quan. Đây là bước quan trọng để xác định doanh nghiệp có thuộc trường hợp được hưởng cam kết bãi bỏ ENT hay không.
- Xác định cơ sở bán lẻ dự kiến là cơ sở thứ nhất hay cơ sở ngoài cơ sở thứ nhất. Điều kiện pháp lý của hai nhóm này không hoàn toàn giống nhau.
- Xác định diện tích và loại hình cơ sở bán lẻ. Đặc biệt cần phân biệt các trường hợp dưới 500 m², từ 500 m² trở lên và ngưỡng 5.000 m² trong việc xác định phạm vi thị trường địa lý.
- Kiểm tra pháp lý địa điểm. Doanh nghiệp không nên chỉ kiểm tra quy hoạch mà cần rà soát đồng thời đất đai, đầu tư, xây dựng, PCCC, an toàn giao thông và vệ sinh môi trường theo yêu cầu tại Điều 21.
- Xác định có thuộc trường hợp phải ENT hoặc phải lấy ý kiến về an ninh quốc gia hay không.
- Chuẩn bị hồ sơ Giấy phép kinh doanh và/hoặc Giấy phép lập cơ sở bán lẻ theo đúng trường hợp của doanh nghiệp.
Việc thực hiện rà soát ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án sẽ giúp hạn chế trường hợp doanh nghiệp đã ký hợp đồng thuê mặt bằng nhưng sau đó phát sinh vướng mắc về điều kiện pháp lý của địa điểm hoặc điều kiện cấp phép.
Nghị định 342/2026/NĐ-CP tác động thế nào đến nhà bán lẻ nước ngoài?
Có thể thấy Nghị định 342/2026/NĐ-CP tạo ra hai xu hướng song song.
- Một mặt, quy định mới tạo thuận lợi đáng kể cho một số nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là nhà đầu tư thuộc các quốc gia/vùng lãnh thổ có cam kết quốc tế của Việt Nam về bãi bỏ ENT. Điều này có thể tạo thêm dư địa cho các chuỗi bán lẻ nước ngoài mở rộng hệ thống tại Việt Nam.
- Mặt khác, Nghị định lại đặt ra các yêu cầu cụ thể hơn về tính hợp pháp của địa điểm, phạm vi thị trường địa lý và an ninh quốc gia.
Do đó, việc đánh giá tác động của Nghị định 342/2026/NĐ-CP không nên chỉ dừng ở nhận định “bỏ ENT là mở cửa thị trường”, mà cần xem xét tổng thể các điều kiện mới.
Đối với nhà đầu tư nước ngoài đang có kế hoạch mở cơ sở bán lẻ mới, đặc biệt là các chuỗi bán lẻ có quy mô lớn, thời điểm từ 18/10/2026 cần được xem là mốc quan trọng để rà soát lại chiến lược mở rộng, địa điểm dự kiến và hồ sơ cấp phép. Nghị định 342/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày này và đồng thời thay thế Nghị định 09/2018/NĐ-CP.
Từ ngày 18/10/2026, công ty FDI có còn phải thực hiện ENT khi mở cơ sở bán lẻ thứ hai không?
Không phải mọi trường hợp đều phải ENT. Theo khoản 1 Điều 22 Nghị định 342/2026/NĐ-CP, ENT được áp dụng đối với nhà đầu tư thuộc quốc gia/vùng lãnh thổ không tham gia điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có cam kết bãi bỏ ENT, khi lập cơ sở bán lẻ ngoài cơ sở bán lẻ thứ nhất, trừ các trường hợp được miễn theo quy định.
Cơ sở bán lẻ dưới 5.000 m² có được miễn ENT không?
5.000 m² không phải ngưỡng xác định việc có phải ENT hay không. Theo điểm a khoản 2 Điều 22 Nghị định 342/2026/NĐ-CP, diện tích dưới 5.000 m² chỉ là căn cứ để xác định khu vực thị trường địa lý chịu ảnh hưởng được xem xét ở cấp xã/phường hoặc tương đương; từ 5.000 m² trở lên thì xem xét ở cấp tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương.
Công ty FDI mở cơ sở bán lẻ mới cần kiểm tra những điều kiện nào về địa điểm?
Theo điểm b khoản 1 Điều 21 Nghị định 342/2026/NĐ-CP, địa điểm phải đáp ứng điều kiện theo pháp luật về quản lý đất đai, quy hoạch, đầu tư, xây dựng, phòng cháy, chữa cháy, an toàn giao thông và vệ sinh môi trường.
Nghị định 342/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 09/2018 điều chỉnh hoạt động mua bán hàng hóa công ty FDI tạo khung pháp lý mới cho hoạt động mua bán hàng hóa của công ty FDI, Luật Việt An sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp rà soát và thực hiện thủ tục phù hợp.
Luật sư viết bài: LSTS. Đỗ Quỳnh Trang
Luật sư duyệt bài và phụ trách: LS Trung Thị Liệu – hơn 15 năm kinh nghiệm.
Hotline/ Zalo/ Whatsapp: 09 61 57 18 18
Email: info@vietanlaw.com
Văn phòng Hà Nội: Tầng 3, Tòa nhà Hoàng Ngân Plaza, số 125 Hoàng Ngân,
Phường Yên Hòa, TP. Hà Nội
Văn phòng TP.HCM: P. 2.26 – 2.27 Tòa nhà Charmington La Pointe, 181 Cao Thắng, Phường Hòa Hưng, TP. HCM.
