Quy định áp dụng án lệ

Án lệ là việc tòa án cấp dưới xét xử vận dụng các phán quyết có từ trước của tòa cấp trên để đưa ra một phán quyết mới tương tự trong một vụ việc tương tự. Ở nước ngoài, khái niệm án lệ còn được gọi là tiền lệ pháp, được áp dụng rất phổ biến và đã thành công ở nhiều nước, đặc biệt chiếm vị trí quan trọng trong hệ thống pháp luật Anh – Mỹ. Còn tại Việt Nam, sau nhiều quan điểm tranh luận, pháp luật nước ta cũng chính thức công nhận án lệ.

Ngày 28/10/2015, Hội đồng Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết 03/2015/NQ-HĐTP về quy trình lựa chọn, công bố và áp dụng án lệ, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 16/12/215. Một số nội dung được lưu ý như sau:

Thứ nhất, án lệ được công bố phải bao gồm những nội dung sau:

• Tên của vụ việc được Toà án giải quyết;
• Số bản án, quyết định của Toà án có chứa đựng án lệ;
• Từ khoá về những vấn đề pháp lý được giải quyết trong án lệ;
• Các tình tiết trong vụ án và phán quyết của Toà án có liên quan đến án lệ;
• Vấn đề pháp lý có giá trị hướng dẫn xét xử được giải quyết trong án lệ.

Thứ hai, nguyên tắc áp dụng án lệ trong xét xử

• Án lệ được nghiên cứu, áp dụng trong xét xử sau 45 ngày kể từ ngày công bố hoặc được ghi trong quyết định công bố án lệ của Chánh án Toà án nhân dân tối cao.
• Khi xét xử, Thẩm phán, Hội thẩm phải nghiên cứu, áp dụng án lệ để giải quyết các vụ việc tương tự, bảo đảm những vụ việc có tình tiết, sự kiện pháp lý giống nhau phải được giải quyết như nhau.
• Trường hợp do có sự thay đổi của Luật, Nghị quyết của Quốc hội, Pháp lệnh, Nghị quyết của Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Nghị định của Chính phủ mà án lệ không còn phù hợp thì Thẩm phán, Hội thẩm không áp dụng án lệ.
• Trường hợp do chuyển biến tình hình mà án lệ không còn phù hợp thì Thẩm phán, Hội thẩm không áp dụng án lệ, đồng thời phải kiến nghị ngay với Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (thông qua Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học) để xem xét hủy bỏ.

Như vậy, trong thời gian tới việc án lệ được đưa vào áp dụng trong xét xử sẽ góp phần tích cực trong việc đảm bảo xét xử công bằng các vụ án có tính chất tương tự nhau, rà soát những sai phạm trong xét xử các vụ án và đem lại sự công bằng cho xã hội.

Công ty luật Việt An