Tổng quan Nghị quyết số 198/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân

Nghị quyết số 198/2025/QH15, quy định về một số cơ chế, chính sách đặc biệt nhằm phát triển kinh tế tư nhân, đã được Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam khóa XV, kỳ họp thứ 9 thông qua vào ngày 17 tháng 5 năm 2025. Nghị quyết 198/2025/QH15 được xây dựng và ban hành nhằm cụ thể hóa và triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

Các chính sách ưu đãi về thuế trong Nghị quyết số 198/2025/QH15

Ưu đãi Thuế Thu nhập Doanh nghiệp (TNDN)

• Đối với hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo: Nghị quyết quy định miễn thuế TNDN trong thời hạn 02 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 04 năm tiếp theo đối với thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của các đối tượng sau: doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, công ty quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo, và tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.
• Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN): Các DNVVN được miễn thuế TNDN trong 03 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu.
• Đối với chuyển nhượng vốn trong doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo: Miễn thuế TNDN và thuế TNCN đối với khoản thu nhập từ chuyển nhượng cổ phần, phần vốn góp, quyền góp vốn, quyền mua cổ phần, quyền mua phần vốn góp vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.
• Chi phí đào tạo được trừ: Chi phí đào tạo và đào tạo lại nhân lực của doanh nghiệp lớn cho DNVVN tham gia chuỗi cung ứng được tính vào chi phí được trừ để xác định thu nhập chịu thuế khi tính thuế TNDN.

Ưu đãi Thuế Thu nhập Cá nhân (TNCN)

• Đối với chuyên gia, nhà khoa học trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo: Miễn thuế TNCN trong thời hạn 02 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 04 năm tiếp theo đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công của chuyên gia, nhà khoa học nhận được từ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trung tâm nghiên cứu phát triển, trung tâm đổi mới sáng tạo, tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.
• Đối với chuyển nhượng vốn trong doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo: Như đã đề cập ở mục trên, chính sách miễn thuế cũng áp dụng cho thuế TNCN đối với thu nhập từ chuyển nhượng cổ phần/vốn góp trong doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Bãi bỏ các loại Phí và Thuế

• Lệ phí môn bài: Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là việc chấm dứt việc thu, nộp lệ phí môn bài từ ngày 01 tháng 01 năm 2026 đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.
• Thuế khoán đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh: Từ ngày 01 tháng 01 năm 2026, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh sẽ không áp dụng phương pháp tính thuế theo phương pháp khoán. Thay vào đó, các đối tượng này sẽ “nộp thuế theo pháp luật về quản lý thuế”.

Hỗ trợ tài chính khác

Nghị quyết cũng quy định việc miễn thu phí, lệ phí cho tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp đối với các loại giấy tờ nếu phải cấp lại, cấp đổi khi thực hiện sắp xếp, tổ chức lại bộ máy nhà nước theo quy định của pháp luật. Đây là một biện pháp thiết thực, tránh việc doanh nghiệp phải gánh chịu thêm chi phí phát sinh từ các cải cách hành chính của nhà nước.

Bảng tổng kết các ưu đãi về thuế và phí, lệ phí

theo Nghị quyết 198/2025/QH15

Tăng cường khả năng tiếp cận các nguồn lực để hỗ trợ trong Nghị quyết số 198/2025/QH15

Tiếp cận đất đai và mặt bằng sản xuất luôn là một trong những vấn đề lớn đối với doanh nghiệp, đặc biệt là DNVVN và các doanh nghiệp mới. Nghị quyết 198/2025/QH15 đưa ra các giải pháp nhằm tháo gỡ nút thắt này.

Tạo điều kiện tiếp cận đất công nghiệp và hạ tầng

Nghị quyết cho phép các địa phương sử dụng ngân sách của mình để hỗ trợ đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho DNVVN, doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Việc phân cấp này có thể giúp các địa phương chủ động hơn trong việc phát triển hạ tầng phù hợp với nhu cầu và đặc thù của mình.  Một quy định khác là yêu cầu dành tối thiểu 20 ha mỗi khu công nghiệp hoặc 5% tổng diện tích đất công nghiệp của khu công nghiệp để cho các doanh nghiệp công nghệ cao thuộc khu vực kinh tế tư nhân, DNVVN, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo thuê, thuê lại. Cơ chế này đảm bảo một phần quỹ đất nhất định cho các đối tượng ưu tiên, tránh tình trạng bị các doanh nghiệp lớn hơn chiếm hết mặt bằng.

Để giảm chi phí ban đầu, các doanh nghiệp ưu tiên này sẽ được giảm tối thiểu 30% tiền thuê lại đất trong 5 năm đầu kể từ ngày ký hợp đồng thuê đất với chủ đầu tư kinh doanh hạ tầng khu công nghiệp, cụm công nghiệp, vườn ươm công nghệ. Khoản hỗ trợ này sẽ được Nhà nước hoàn trả cho chủ đầu tư. Đây là một hình thức trợ giá trực tiếp, giúp giảm đáng kể chi phí cố định cho doanh nghiệp trong giai đoạn đầu tư và phát triển.

Cải cách pháp lý rộng hơn về đất đai, quy hoạch và đầu tư

Nghị quyết 198/2025/QH15 đặt ra thời hạn cụ thể chậm nhất là ngày 31 tháng 12 năm 2026, phải hoàn thành việc rà soát, sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện pháp luật về đất đai, quy hoạch, đầu tư. Sự tồn tại song song của các biện pháp hỗ trợ tiếp cận đất đai cụ thể trong Nghị quyết (như giảm tiền thuê, quỹ đất ưu tiên) và mục tiêu cải cách toàn diện các luật lớn về đất đai, quy hoạch, đầu tư cho thấy một sự kết hợp giữa giải pháp tình thế và chiến lược dài hạn. Các ưu đãi trước mắt là quan trọng để giảm bớt khó khăn cho doanh nghiệp, nhưng hiệu quả và tính bền vững lâu dài của chúng phụ thuộc rất lớn vào sự thành công của việc sửa đổi các Luật Đất đai, Luật Quy hoạch, Luật Đầu tư trong tương lai.

Cải cách công tác thanh tra, kiểm tra trong Nghị quyết số 198/2025/QH15

Nghị quyết 198/2025/QH15 đưa ra nhiều quy định nhằm cải cách lĩnh vực này theo hướng giảm gánh nặng và tăng cường sự công bằng.

Giảm tần suất và gánh nặng thanh tra, kiểm tra

Việc giới hạn hoạt động thanh tra trong Điều 4 của Nghị quyết, việc kiểm tra doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh không được quá 01 lần/năm, trừ trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật rõ ràng. Điều này trực tiếp giải quyết tình trạng thanh tra, kiểm tra chồng chéo, thường xuyên gây gián đoạn và tốn kém cho doanh nghiệp.

Nghị quyết cũng cấm việc tiến hành cả thanh tra và kiểm tra đối với cùng một nội dung quản lý trong cùng một năm đối với cùng một đối tượng, nhằm tránh sự trùng lặp không cần thiết.

Nghị quyết yêu cầu ưu tiên thực hiện thanh tra, kiểm tra từ xa, ứng dụng chuyển đổi số và giảm thiểu tối đa việc kiểm tra thực tế đối với các đơn vị chấp hành tốt quy định của pháp luật. Đồng thời, có quy định miễn kiểm tra thực tế tại doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh tuân thủ tốt quy định.

Nguyên tắc xử lý vi phạm và đảm bảo công bằng

Nghị quyết đặt ra các nguyên tắc quan trọng trong việc xử lý vi phạm tại Điều 5, nhằm đảm bảo tính công bằng và giảm thiểu rủi ro cho hoạt động kinh doanh:

• Phân định rõ giữa trách nhiệm của pháp nhân với trách nhiệm của cá nhân; giữa trách nhiệm hình sự với trách nhiệm hành chính, trách nhiệm dân sự. Điều này giúp quy trách nhiệm chính xác, tránh tình trạng hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự hoặc quy chụp trách nhiệm tập thể một cách không thỏa đáng.
• Đối với các vi phạm, vụ việc về dân sự, kinh tế, ưu tiên áp dụng các biện pháp về dân sự, kinh tế, hành chính trước. Doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh được chủ động khắc phục vi phạm, thiệt hại. Điều này thể hiện cách tiếp cận tập trung vào việc khắc phục hậu quả thay vì áp đặt chế tài ngay lập tức, đặc biệt đối với các vi phạm không nghiêm trọng.
• Trường hợp thực tiễn áp dụng pháp luật có thể dẫn đến xử lý hình sự hoặc không xử lý hình sự thì không áp dụng xử lý hình sự. Đối với vi phạm đến mức xử lý hình sự thì ưu tiên các biện pháp khắc phục hậu quả kinh tế chủ động, kịp thời, toàn diện trước và đây là căn cứ quan trọng để cơ quan tiến hành tố tụng xem xét. Đây là một bước tiến quan trọng nhằm giảm thiểu rủi ro hình sự hóa trong hoạt động kinh doanh, tạo môi trường an toàn hơn cho doanh nghiệp.
• Không được áp dụng hồi tố quy định pháp luật để xử lý bất lợi cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Nguyên tắc này đảm bảo tính chắc chắn của pháp luật và bảo vệ doanh nghiệp khỏi việc bị xử phạt dựa trên các quy định hoặc diễn giải pháp luật chưa có hiệu lực tại thời điểm hành vi diễn ra.
• Đối với vụ việc mà thông tin, tài liệu, chứng cứ chưa đủ rõ ràng để kết luận có hành vi vi phạm pháp luật thì phải sớm có kết luận theo quy định của pháp luật tố tụng và công bố công khai kết luận này. Quy định này nhằm tránh tình trạng doanh nghiệp bị kéo dài trong sự không chắc chắn trong quá trình điều tra và đảm bảo tính minh bạch.

Chống sách nhiễu và thông tin sai lệch

Nghị quyết yêu cầu xử lý nghiêm các hành vi lạm dụng kiểm tra để nhũng nhiễu, gây khó khăn cho hộ kinh doanh, doanh nghiệp. Đồng thời, nhấn mạnh việc chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm bớt sự can thiệp vào hoạt động thường xuyên của doanh nghiệp.

Một điểm nữa là việc quy định nghiêm cấm cơ quan truyền thông, báo chí, tổ chức, cá nhân có hành vi nhũng nhiễu, tiêu cực, đưa thông tin sai lệch ảnh hưởng đến doanh nghiệp, doanh nhân, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Điều này nhằm bảo vệ uy tín của doanh nghiệp trước những thông tin thất thiệt hoặc có chủ đích xấu, ghi nhận vai trò của thông tin trong môi trường kinh doanh hiện đại.

Tinh giản khung pháp lý và Thủ tục hành chính trong Nghị quyết số 198/2025/QH15

Bên cạnh cải cách công tác giám sát, Nghị quyết 198/2025/QH15 còn tập trung vào việc tinh giản các quy định pháp luật và thủ tục hành chính, vốn là những rào cản cố hữu đối với sự phát triển của doanh nghiệp.

Cải thiện thủ tục phá sản

Nghị quyết cho phép mở rộng các trường hợp áp dụng thủ tục phá sản rút gọn tại Điều 6 đối với doanh nghiệp. Quốc hội yêu cầu rút ngắn tối thiểu 30% thời gian giải quyết so với quy trình thông thường nhằm giảm gánh nặng thủ tục và chi phí. Việc rút ngắn thời gian và chi phí không chỉ là làm cho quá trình này hiệu quả hơn mà còn là một yếu tố xúc tác cho sự năng động của nền kinh tế, cho phép vốn và lao động được tái phân bổ hiệu quả hơn từ các dự án thất bại sang các dự án mới hứa hẹn và có tiềm năng hơn, qua đó thúc đẩy đổi mới.

Rà soát điều kiện kinh doanh và quy trình hành chính

Chính phủ được giao nhiệm vụ, chậm nhất đến ngày 31 tháng 12 năm 2025, phải hoàn thành việc rà soát, loại bỏ những điều kiện kinh doanh không cần thiết, quy định chồng chéo, không phù hợp, cản trở sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân. Các điều kiện kinh doanh quá mức hoặc phi lý là một nguồn gốc chính của sự phàn nàn và là rào cản gia nhập thị trường cũng như tăng trưởng. Nghị quyết cũng đặt ra các mục tiêu cụ thể: giảm tối thiểu 30% thời gian giải quyết thủ tục hành chính, giảm tối thiểu 30% chi phí tuân thủ pháp luật, và cắt giảm ít nhất 30% số lượng điều kiện kinh doanh, đồng thời tiếp tục cắt giảm mạnh trong những năm tiếp theo.

Rà soát Pháp luật thường xuyên

Nghị quyết yêu cầu tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các luật khác liên quan đến đầu tư kinh doanh để thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

Các chính sách hỗ trợ về tài chính, công nghệ và phát triển nguồn nhân lực trong Nghị quyết số 198/2025/QH15

Để khu vực tư nhân phát triển bền vững và có năng lực cạnh tranh cao, Nghị quyết 198/2025/QH15 đưa ra các chính sách hỗ trợ về tài chính, công nghệ và phát triển nguồn nhân lực.

Hỗ trợ Tài chính và tín dụng

Doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh được Nhà nước hỗ trợ lãi suất 2%/năm khi vay vốn để thực hiện các dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị (ESG). Ưu đãi tài chính này trực tiếp thúc đẩy các hoạt động kinh doanh bền vững và gắn kết sự phát triển của khu vực tư nhân với các mục tiêu phát triển bền vững quốc gia và toàn cầu.

Thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

• Quỹ Khoa học Công nghệ của Doanh nghiệp: Doanh nghiệp được trích tối đa 20% (trước đây là 10%) thu nhập tính thuế TNDN để lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của doanh nghiệp. Doanh nghiệp được sử dụng quỹ này để tự triển khai hoặc đặt hàng bên ngoài nghiên cứu phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo theo cơ chế khoán sản phẩm. Việc tăng giới hạn trích lập quỹ khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nhiều hơn vào R&D và đổi mới.
• Tăng cường khấu trừ chi phí R&D: Doanh nghiệp được tính vào chi phí được trừ để xác định thu nhập chịu thuế đối với chi phí cho hoạt động nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp bằng 200% chi phí thực tế của hoạt động này khi tính thuế TNDN theo quy định của Chính phủ. Cơ chế “siêu khấu trừ” này làm giảm đáng kể chi phí thực tế của hoạt động R&D, tạo động lực mạnh mẽ cho doanh nghiệp đầu tư vào đổi mới.
• Nền tảng số và phần mềm miễn phí: Nhà nước bố trí kinh phí để cung cấp miễn phí các nền tảng số, phần mềm kế toán dùng chung cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh. Đây là một biện pháp thiết thực nhằm giảm rào cản đối với quá trình số hóa và cải thiện công tác quản lý tài chính cho các đơn vị nhỏ, đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi từ thuế khoán sang chế độ kế toán thuế chính thức đối với hộ kinh doanh.

Phát triển Nguồn Nhân lực

• Chương trình đào tạo CEO: Ngân sách nhà nước sẽ được bố trí để triển khai Chương trình đào tạo, bồi dưỡng 10.000 giám đốc điều hành đến năm 2030. Đây là một khoản đầu tư đáng chú ý vào vốn nhân lực ở cấp lãnh đạo, cho thấy một tầm nhìn vượt ra ngoài các biện pháp kích thích kinh tế tức thời để xây dựng một đội ngũ nhà quản lý lành nghề.
• Dịch vụ tư vấn và đào tạo miễn phí: Cung cấp miễn phí một số dịch vụ tư vấn pháp lý, đào tạo về quản trị doanh nghiệp, kế toán, thuế, nhân sự cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.

Tổng kết về Nghị quyết số 198/2025/QH15

Nghị quyết 198/2025/QH15 thể hiện một nỗ lực toàn diện và tham vọng của Nhà nước Việt Nam nhằm tạo ra một bước đột phá trong việc phát triển kinh tế tư nhân. Với hàng loạt các cơ chế, chính sách đặc biệt trải rộng từ cải cách tài khóa, tinh giản thủ tục hành chính, đến tăng cường tiếp cận nguồn lực và phát triển năng lực, Nghị quyết này hứa hẹn sẽ tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi hơn đáng kể cho các doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh.

Song, tác động cuối cùng của nó phụ thuộc vào việc triển khai một cách nghiêm túc, minh bạch và nhất quán ở tất cả các cấp chính quyền theo hướng dẫn của các kế hoạch như Nghị quyết 139/NQ-CP. Bên cạnh đó, sự tham gia chủ động của chính bản thân tư nhân trong việc thích ứng và tận dụng các cơ hội mới cũng góp phần rất quan trọng.