Các điểm mới của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 áp dụng 2025

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (số 41/2024/QH15), có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội tại Việt Nam, mang lại nhiều quyền lợi thiết thực cho người lao động và mở rộng phạm vi bao phủ bảo hiểm xã hội (BHXH). Với 11 chương và 141 điều, luật này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người tham gia mà còn đảm bảo tính công bằng và bền vững của hệ thống BHXH. Để hiểu rõ hơn về những thay đổi này, Luật Việt An, với hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực BHXH, cung cấp bài viết về Các điểm mới của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 áp dụng 2025 giúp người lao động và doanh nghiệp nắm bắt đầy đủ quyền lợi và nghĩa vụ của mình.

Trợ cấp hưu trí xã hội cho người không có lương hưu

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 đã bổ sung chế độ trợ cấp hưu trí xã hội, một chính sách mang tính nhân văn nhằm đảm bảo cuộc sống cho những người cao tuổi không có lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng. Theo Khoản 2 Điều 3 và Điều 21, trợ cấp hưu trí xã hội là loại hình BHXH do ngân sách nhà nước bảo đảm, dành cho công dân Việt Nam đáp ứng các điều kiện sau:

• Đủ 75 tuổi trở lên;
• Không hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng, trừ các trường hợp đặc biệt theo quy định của Chính phủ;
• Có văn bản đề nghị hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

Ngoài ra, công dân từ 70 tuổi đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo, đáp ứng các điều kiện nêu trên, cũng được hưởng trợ cấp này. Ủy ban Thường vụ Quốc hội có thẩm quyền điều chỉnh giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp dựa trên đề xuất của Chính phủ, phù hợp với tình hình kinh tế – xã hội và khả năng ngân sách từng thời kỳ. Chính sách này tạo điều kiện đảm bảo an sinh xã hội cho người cao tuổi, đặc biệt là những người lao động không có nguồn thu nhập ổn định.

Chế độ thai sản trong bảo hiểm xã hội tự nguyện

So với Luật Bảo hiểm xã hội 2014 (số 58/2014/QH13) chỉ giới hạn chế độ hưu trí và tử tuất cho BHXH tự nguyện, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 đã bổ sung chế độ thai sản, mở rộng quyền lợi cho người tham gia. Theo Điều 4, Điều 95, người lao động tham gia BHXH tự nguyện, hoặc có thời gian đóng kết hợp giữa BHXH bắt buộc và tự nguyện từ đủ 6 tháng trong 12 tháng trước khi sinh con, sẽ được hưởng trợ cấp thai sản 2 triệu đồng cho mỗi trường hợp:

• Sinh con;
• Thai từ 22 tuần tuổi trở lên bị chết trong tử cung hoặc trong lúc chuyển dạ.

Đặc biệt, lao động nữ là người dân tộc thiểu số, hoặc lao động nữ là người Kinh có chồng là người dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo, cư trú tại các xã, thôn đặc biệt khó khăn, sẽ được hưởng thêm chính sách hỗ trợ sinh con theo quy định của Chính phủ, ngoài mức trợ cấp 2 triệu đồng nêu trên. Quy định này khuyến khích người lao động tham gia BHXH tự nguyện và bảo vệ quyền lợi cho lao động nữ trong giai đoạn thai sản.

Mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc

Đây là một trong Các điểm mới của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 áp dụng 2025 mà người lao động và người sử dụng lao động cần lưu ý. So với quy định tại khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 đã bổ sung thêm các đối tượng phải tham gia BHXH bắt buộc, được quy định tại Khoản 1 Điều 2, bao gồm:

• Người lao động ký hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng trở lên, làm việc không trọn thời gian nhưng có tiền lương bằng hoặc cao hơn mức lương tối thiểu đóng BHXH bắt buộc;
• Chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh;
• Vợ hoặc chồng đi công tác cùng thành viên cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, không hưởng lương từ ngân sách nhà nước;
• Người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã không hưởng tiền lương;
• Viên chức quốc phòng;
• Dân quân thường trực;
• Người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam theo hợp đồng lao động từ 12 tháng trở lên, trừ các trường hợp: di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp, đã đủ tuổi nghỉ hưu theo Bộ luật Lao động 2019, hoặc thuộc điều ước quốc tế có quy định khác.

Việc mở rộng đối tượng này được kỳ vọng sẽ đảm bảo quyền lợi BHXH cho nhiều nhóm lao động hơn, từ đó tăng cường tính bao phủ của hệ thống an sinh xã hội.

Tiền lương đóng bảo hiểm xã hội dựa trên mức tham chiếu

Luật Bảo hiểm xã hội 2014 (Điều 87, 89) quy định mức đóng BHXH tự nguyện và bắt buộc dựa trên mức chuẩn hộ nghèo, mức lương cơ sở và mức lương tối thiểu vùng. Luật Bảo hiểm xã hội 2024 thay thế bằng mức tham chiếu, là mức tiền do Chính phủ quyết định để tính mức đóng và hưởng một số chế độ BHXH. Mức tham chiếu được điều chỉnh dựa trên chỉ số giá tiêu dùng, tăng trưởng kinh tế, và khả năng của ngân sách nhà nước cũng như quỹ BHXH. Căn cứ Điều 7, khoản 13 Điều 141 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, Điều 3 Nghị định 73/2024/NĐ-CP:

Theo khoản 13 Điều 141, khi chưa bãi bỏ mức lương cơ sở, mức tham chiếu bằng mức lương cơ sở (hiện tại là 2,34 triệu đồng/tháng theo Điều 3 Nghị định 73/2024/NĐ-CP). Khi mức lương cơ sở bị bãi bỏ, mức tham chiếu sẽ không thấp hơn mức này. Theo Kết luận 83-KL/TW năm 2024, sau năm 2026, mức lương cơ sở và hệ số lương có thể được thay bằng mức lương cơ bản theo Nghị quyết 27.

Thay đổi chế độ ốm đau dài ngày

Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2014, người lao động mắc bệnh dài ngày được hưởng chế độ ốm đau tối đa 180 ngày (bao gồm ngày nghỉ lễ, Tết, cuối tuần) với mức hưởng đầy đủ, và chỉ giảm mức hưởng khi tiếp tục điều trị sau thời gian này. Tuy nhiên, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 đã bỏ quy định 180 ngày, thay vào đó xác định thời gian nghỉ dựa trên thời gian đóng BHXH và điều kiện làm việc, không phân biệt loại bệnh. Cụ thể, mức hưởng 75% tiền lương đóng BHXH được áp dụng như sau:

• Làm việc trong điều kiện bình thường:
  • 30 ngày nếu đóng BHXH dưới 15 năm;
  • 40 ngày nếu đóng từ 15 năm đến dưới 30 năm;
  • 60 ngày nếu đóng từ 30 năm trở lên.
• Làm việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc ở vùng đặc biệt khó khăn:
  • 40 ngày nếu đóng BHXH dưới 15 năm;
  • 50 ngày nếu đóng từ 15 năm đến dưới 30 năm;
  • 70 ngày nếu đóng từ 30 năm trở lên.

Sau thời gian này, nếu cần tiếp tục điều trị, người lao động vẫn được hưởng chế độ ốm đau nhưng với mức thấp hơn. Quy định này đảm bảo quản lý quỹ BHXH hiệu quả hơn, đồng thời cân bằng quyền lợi giữa các nhóm lao động.

Quy định về nghỉ ốm đau nửa ngày

Luật mới bổ sung quy định về chế độ ốm đau cho trường hợp nghỉ không trọn ngày, khắc phục hạn chế của Luật Bảo hiểm xã hội 2014 (không giải quyết chế độ cho nghỉ nửa ngày). Theo Điều 45, người lao động được hưởng chế độ ốm đau khi nghỉ việc trong các trường hợp:

• Điều trị bệnh không phải bệnh nghề nghiệp;
• Điều trị tai nạn không phải tai nạn lao động;
• Điều trị tai nạn khi di chuyển từ nơi ở đến nơi làm việc hoặc ngược lại, theo tuyến đường và thời gian hợp lý theo quy định về an toàn, vệ sinh lao động.

Khi tính trợ cấp, nghỉ dưới nửa ngày được tính là nửa ngày, nghỉ từ nửa ngày trở lên được tính là một ngày. Mức hưởng trợ cấp nửa ngày bằng 50% mức trợ cấp một ngày. Quy định này tạo điều kiện linh hoạt cho người lao động khi cần chăm sóc sức khỏe trong thời gian ngắn.

Chế độ thai sản cho mọi trường hợp phá thai

Điều 52 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định lao động nữ được hưởng chế độ thai sản trong mọi trường hợp phá thai, kể cả phá thai ngoài ý muốn, theo chỉ định của cơ sở y tế có thẩm quyền. Thời gian nghỉ được quy định như sau:

• Tối đa 10 ngày nếu thai dưới 5 tuần tuổi;
• Tối đa 20 ngày nếu thai từ 5 tuần đến dưới 13 tuần tuổi;
• Tối đa 40 ngày nếu thai từ 13 tuần đến dưới 22 tuần tuổi;
• 120 ngày nếu thai từ 22 tuần tuổi trở lên.
• Thời gian nghỉ bao gồm cả ngày nghỉ lễ, Tết và cuối tuần.

So với quy định hiện hành, chỉ giải quyết chế độ cho sẩy thai, nạo, hút thai, thai chết lưu hoặc phá thai bệnh lý, quy định mới đảm bảo quyền lợi toàn diện hơn cho lao động nữ, hỗ trợ cả về sức khỏe và tâm lý.

Giảm thời gian đóng bảo hiểm xã hội để hưởng lương hưu

Luật Bảo hiểm xã hội 2014 yêu cầu người lao động đóng BHXH từ đủ 20 năm để hưởng lương hưu (trừ lao động nữ là cán bộ, công chức cấp xã hoặc hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, chỉ cần 15 năm). Theo Điều 64, 68 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, Luật mới rút ngắn thời gian đóng tối thiểu xuống 15 năm cho cả BHXH bắt buộc và tự nguyện, tạo cơ hội cho nhiều người lao động đủ điều kiện hưởng lương hưu khi đủ tuổi. Tuy nhiên, nếu người lao động tham gia BHXH bắt buộc rút BHXH một lần sau ngày 01/07/2025, họ phải đóng đủ 20 năm ở lần tham gia tiếp theo để được hưởng lương hưu, trừ trường hợp nghỉ hưu do suy giảm khả năng lao động. Quy định này khuyến khích bảo lưu thời gian đóng BHXH, đảm bảo an sinh lâu dài.

Hạn chế rút bảo hiểm xã hội một lần

Điều 102 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 giới hạn việc rút BHXH một lần để khuyến khích người lao động bảo lưu thời gian đóng. Người tham gia BHXH từ ngày 01/07/2025 chỉ được rút một lần trong các trường hợp sau:

• Đủ tuổi hưởng lương hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng BHXH;
• Định cư nước ngoài;
• Mắc bệnh hiểm nghèo như ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS;
• Suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên;
• Khuyết tật đặc biệt nặng;
• Người thuộc các đối tượng đặc thù (theo điểm d, đ, e khoản 1 Điều 2) khi phục viên, xuất ngũ, thôi việc, không tham gia BHXH bắt buộc hoặc tự nguyện, và chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu.

Riêng người lao động đóng BHXH trước ngày 01/07/2025, sau 12 tháng không tiếp tục tham gia và chưa đủ 20 năm đóng, vẫn được rút một lần. Đây là một trong Các điểm mới của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 áp dụng 2025 hướng đến mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội lâu dài, giảm tình trạng rút BHXH một lần.

Thu hẹp đối tượng thân nhân hưởng trợ cấp tuất

Khoản 2 Điều 86 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 thu hẹp phạm vi thân nhân được hưởng trợ cấp tuất khi người lao động đóng BHXH bắt buộc qua đời. Chỉ các thân nhân sau được nhận trợ cấp nếu đáp ứng điều kiện pháp luật:

• Con của người lao động;
• Vợ hoặc chồng của người lao động;
• Cha mẹ đẻ, cha mẹ của vợ hoặc chồng của người lao động.

So với quy định hiện hành, các thành viên khác trong gia đình mà người lao động có nghĩa vụ nuôi dưỡng sẽ không còn được hưởng trợ cấp tuất một lần hoặc hằng tháng. Quy định này tập trung nguồn lực hỗ trợ cho thân nhân trực hệ, đảm bảo tính bền vững của quỹ BHXH.

Luật Bảo hiểm xã hội 2024, có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, là một bước tiến quan trọng trong việc xây dựng hệ thống an sinh xã hội toàn diện và bền vững tại Việt Nam. Với các điểm mới như bổ sung trợ cấp hưu trí xã hội, mở rộng chế độ thai sản, giảm thời gian đóng để hưởng lương hưu, và hạn chế rút BHXH một lần, luật này không chỉ bảo vệ quyền lợi người lao động mà còn hướng đến mục tiêu bao phủ BHXH toàn dân. Các văn bản hướng dẫn đồng bộ đảm bảo triển khai luật hiệu quả, minh bạch và công bằng.

Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, luôn sẵn sàng cập nhật Các điểm mới của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 áp dụng 2025, Luật Việt An luôn sẵn sàng hỗ trợ giải đáp mọi thắc mắc và đồng hành cùng bạn trong việc đảm bảo quyền lợi BHXH theo quy định pháp luật.