Đăng ký giám sát hải quan và thực thi quyền SHTT tại biên giới là một trong những biện pháp quan trọng giúp chủ thể quyền chủ động phát hiện, ngăn chặn hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngay tại khâu xuất khẩu, nhập khẩu. Đặc biệt, với các doanh nghiệp sở hữu nhãn hiệu, sản phẩm hoặc hệ thống phân phối xuyên biên giới, việc cung cấp thông tin cho cơ quan hải quan giúp tăng khả năng nhận diện hàng hóa có dấu hiệu vi phạm. Năm 2026, thủ tục này có một số điểm cần cập nhật do Thông tư 06/2026/TT-BTC đã sửa đổi quy định về hồ sơ, biểu mẫu và thủ tục kiểm tra, giám sát hàng hóa liên quan đến quyền SHTT, có hiệu lực từ ngày 01/03/2026. Bài viết dưới đây, Luật Việt An sẽ giúp quý khách hiểu hơn về chủ đề này.
Giám sát hải quan hàng hóa xâm phạm quyền SHTT là gì?
Giám sát hải quan về hàng giả, hàng hóa xâm phạm quyền SHTT là biện pháp nghiệp vụ do cơ quan hải quan áp dụng nhằm bảo đảm sự nguyên trạng của hàng hóa và tuân thủ pháp luật trong quá trình bảo quản, lưu giữ, xếp dỡ, vận chuyển, sử dụng hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu liên quan đến quyền SHTT thuộc phạm vi quản lý hải quan. Quy định này hiện được cập nhật tại Thông tư 06/2026/TT-BTC.
Trong thực tế, đăng ký giám sát hải quan về SHTT cho phép chủ thể quyền cung cấp trước cho cơ quan hải quan các thông tin cần thiết về:
- Đối tượng SHTT được bảo hộ;
- Chủ thể quyền;
- Sản phẩm chính hãng;
- Đặc điểm nhận diện hàng thật;
- Dấu hiệu nhận diện hàng hóa nghi ngờ xâm phạm;
- Tổ chức, cá nhân được phép xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa;
- Các tổ chức, cá nhân có khả năng xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa xâm phạm.
Từ những thông tin này, cơ quan hải quan có cơ sở để áp dụng các biện pháp nghiệp vụ phù hợp khi thực hiện kiểm tra, giám sát, kiểm soát hàng hóa tại khu vực hải quan.
Vì sao doanh nghiệp nên đăng ký giám sát hải quan về SHTT?
Đối với doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu, hàng giả hoặc hàng xâm phạm quyền SHTT có thể được đưa qua nhiều cửa khẩu, dưới nhiều hình thức và với thông tin khai báo khác nhau. Do đó, chỉ xử lý sau khi hàng hóa đã lưu thông trên thị trường thường khiến doanh nghiệp mất nhiều thời gian và chi phí.
Đăng ký giám sát hải quan trước giúp doanh nghiệp:
- Chủ động bảo vệ quyền SHTT tại biên giới;
- Cung cấp dữ liệu nhận diện hàng thật, hàng nghi ngờ xâm phạm cho cơ quan hải quan;
- Hỗ trợ cơ quan hải quan phát hiện hàng hóa có dấu hiệu vi phạm;
- Tạo cơ sở để đề nghị áp dụng biện pháp tạm dừng làm thủ tục hải quan khi phát hiện lô hàng nghi ngờ;
- Hạn chế nguy cơ hàng giả, hàng nhái được đưa vào thị trường Việt Nam;
- Tăng khả năng phối hợp giữa doanh nghiệp và cơ quan hải quan trong quá trình xử lý.
Đây cũng là lý do việc xây dựng và cập nhật dữ liệu SHTT về sản phẩm, nhãn hiệu và dấu hiệu nhận diện hàng hóa ngày càng có ý nghĩa trong thực thi quyền tại biên giới.
Những quyền SHTT nào có thể được đăg ký giám sát hải quan?
Chủ thể quyền hoặc người được ủy quyền hợp pháp có thể đề nghị kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu liên quan đến các đối tượng quyền được pháp luật bảo hộ.
Hồ sơ hiện hành cho phép sử dụng các tài liệu chứng minh đối với:
- Quyền sở hữu công nghiệp;
- Quyền tác giả;
- Quyền liên quan;
- Quyền đối với giống cây trồng.
Đối với quyền sở hữu công nghiệp, hồ sơ có thể sử dụng văn bằng bảo hộ hoặc tài liệu khác chứng minh quyền đang được bảo hộ tại Việt Nam; đối với các quyền khác, cần cung cấp tài liệu chứng minh quyền tương ứng. Thông tư 06/2026/TT-BTC còn ghi nhận khả năng sử dụng giấy chứng nhận được cấp từ nước ngoài phù hợp với điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Trong thực tế, cơ chế này đặc biệt hữu ích đối với nhãn hiệu, bởi hàng giả, hàng nhái nhãn hiệu thường được đưa vào Việt Nam thông qua hoạt động nhập khẩu.
Ai có quyền đăng ký giám sát hải quan về SHTT
Theo quy định hiện hành, người nộp đơn đề nghị là:
- Chủ thể quyền SHTT;
- Tổ chức, cá nhân được chủ sở hữu chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ;
- Người được chủ thể quyền SHTT ủy quyền hợp pháp.
Thông tư 06/2026/TT-BTC đã cập nhật cách gọi và phạm vi người nộp đơn theo hướng này.
Do đó, doanh nghiệp không nhất thiết phải tự mình thực hiện thủ tục. Trường hợp có nhu cầu, chủ thể quyền có thể ủy quyền cho tổ chức đại diện hoặc đơn vị tư vấn pháp lý thực hiện thủ tục theo phạm vi ủy quyền.
Hồ sơ đăng ký giám sát hải quan về SHTT năm 2026
Từ ngày 01/03/2026, Thông tư 06/2026/TT-BTC có hiệu lực và thay thế các mẫu cũ bằng hệ thống mẫu mới. Theo đó, hồ sơ đề nghị kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu liên quan đến quyền SHTT gồm các tài liệu cơ bản sau:
- Đơn đề nghị kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu liên quan đến quyền SHTT theo Mẫu số 01 tại Phụ lục II ban hành kèm Thông tư 06/2026/TT-BTC;
- Văn bằng bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp: Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế hoặc tài liệu khác chứng minh quyền đang được bảo hộ tại Việt Nam;
- Giấy chứng nhận đăng ký hợp đồng chuyển giao quyền sử dụng đối tượng sở hữu công nghiệp, nếu thuộc trường hợp tương ứng;
- Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan hoặc quyền đối với giống cây trồng hoặc tài liệu chứng minh quyền tương ứng;
- Tài liệu chứng minh quyền được cấp ở nước ngoài phù hợp với điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, nếu có;
- Thông tin, hình ảnh và mô tả đặc điểm hàng hóa cần bảo vệ;
- Danh sách tổ chức, cá nhân xuất khẩu, nhập khẩu hợp pháp;
- Danh sách tổ chức, cá nhân có khả năng xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa xâm phạm quyền SHTT;
- Văn bản ủy quyền nếu nộp hồ sơ thông qua người được ủy quyền.
Thủ tục đăng ký giám sát hải quan về SHTT
Bước 1: Rà soát quyền SHTT
Doanh nghiệp kiểm tra:
- Đối tượng quyền;
- Chủ thể quyền;
- Tình trạng hiệu lực;
- Phạm vi bảo hộ;
- Sản phẩm cần bảo vệ tại biên giới.
Bước 2: Chuẩn bị thông tin nhận diện hàng hóa
Doanh nghiệp cần chuẩn bị hình ảnh, đặc điểm hàng thật, dấu hiệu nhận biết hàng hóa nghi ngờ xâm phạm và thông tin về các chủ thể xuất nhập khẩu.
Bước 3: Chuẩn bị và nộp hồ sơ
Hồ sơ được lập theo mẫu hiện hành tại Thông tư 06/2026/TT-BTC.
Bước 4: Cơ quan hải quan tiếp nhận, xử lý
Cơ quan hải quan kiểm tra hồ sơ và thông tin do chủ thể quyền cung cấp.
Bước 5: Chấp nhận đề nghị kiểm tra, giám sát
Khi hồ sơ đáp ứng yêu cầu, cơ quan hải quan thực hiện việc áp dụng thông tin phục vụ hoạt động kiểm tra, giám sát theo quy định.
Bước 6: Phối hợp xử lý khi phát hiện hàng nghi ngờ
Nếu phát hiện lô hàng có dấu hiệu xâm phạm, chủ thể quyền phối hợp với cơ quan hải quan để xác minh, cung cấp thông tin và thực hiện biện pháp tiếp theo phù hợp.
Tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa nghi ngờ xâm phạm SHTT
Tạm dừng làm thủ tục hải quan là biện pháp khác với đăng ký kiểm tra, giám sát.
Theo quy định được cập nhật tại Thông tư 06/2026/TT-BTC, tạm dừng có thể được thực hiện theo yêu cầu của chủ thể quyền nhằm thu thập thông tin, chứng cứ về lô hàng để thực hiện quyền yêu cầu xử lý xâm phạm hoặc yêu cầu áp dụng các biện pháp phù hợp; ngoài ra, cơ quan hải quan có thể chủ động thực hiện khi phát hiện căn cứ rõ ràng để nghi ngờ hàng hóa là hàng giả mạo về SHTT.
Chủ thể quyền cần lưu ý về khoản bảo đảm
Theo cơ chế hiện hành, khi yêu cầu tạm dừng làm thủ tục hải quan, chủ thể quyền phải thực hiện biện pháp bảo đảm theo quy định, về nguyên tắc có thể bằng:
- Khoản tiền bằng 20% giá trị lô hàng cần tạm dừng hoặc tối thiểu 20 triệu đồng nếu không xác định được giá trị lô hàng;
- Hoặc chứng từ bảo lãnh của ngân hàng/tổ chức tín dụng.
Đây là khoản bảo đảm nhằm thực hiện nghĩa vụ bồi thường và thanh toán các chi phí phát sinh nếu việc áp dụng biện pháp không phù hợp.
Phân biệt giám sát hải quan và tạm dừng làm thủ tục hải quan
| Tiêu chí | Kiểm tra, giám sát hải quan | Tạm dừng làm thủ tục hải quan |
| Mục đích | Chủ động phát hiện hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm | Ngăn việc thông quan đối với lô hàng nghi ngờ |
| Thời điểm | Có thể đăng ký trước khi phát hiện vụ việc cụ thể | Thường gắn với lô hàng cụ thể |
| Tính chất | Phòng ngừa, theo dõi | Biện pháp can thiệp trực tiếp |
| Căn cứ | Thông tin SHTT do chủ thể quyền cung cấp | Có lô hàng nghi ngờ và đáp ứng điều kiện |
| Bảo đảm | Không áp dụng cơ chế bảo đảm như tạm dừng | Có nghĩa vụ bảo đảm theo quy định |
| Vai trò của doanh nghiệp | Cung cấp và cập nhật dữ liệu nhận diện | Phối hợp xác minh, cung cấp thông tin/chứng cứ |
| Kết quả mong muốn | Phát hiện sớm nguy cơ xâm phạm | Ngăn chặn lô hàng và tạo điều kiện xử lý |
Vì vậy, đăng ký giám sát hải quan nên được xem là bước phòng ngừa, trong khi tạm dừng làm thủ tục hải quan là biện pháp xử lý đối với trường hợp cụ thể.
Cập nhật văn bản pháp luật về giám sát hải quan và SHTT năm 2026
Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025
Luật số 131/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ được ban hành ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ 01/04/2026. Đây là một trong những văn bản quan trọng cần cập nhật khi tư vấn thực thi quyền SHTT hiện nay.
Luật Hải quan
Luật Hải quan 2014 đã tiếp tục được sửa đổi, bổ sung, trong đó các quy định về kiểm tra, giám sát và kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu liên quan đến SHTT là căn cứ quan trọng cho hoạt động của cơ quan hải quan.
Nghị định 08/2015/NĐ-CP và Nghị định 167/2025/NĐ-CP
Nghị định 08/2015/NĐ-CP về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 167/2025/NĐ-CP. Thông tư 06/2026/TT-BTC được ban hành trên cơ sở hệ thống quy định này.
Nghị định 65/2023/NĐ-CP
Nghị định 65/2023/NĐ-CP tiếp tục là văn bản quan trọng hướng dẫn về sở hữu công nghiệp, bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp, quyền đối với giống cây trồng và quản lý nhà nước về SHTT; Thông tư 06/2026/TT-BTC cũng dẫn chiếu văn bản này.
Thông tư 06/2026/TT-BTC
Đây là văn bản cập nhật trực tiếp nhất đối với thủ tục giám sát hải quan về SHTT năm 2026, có hiệu lực từ ngày 01/03/2026 và sửa đổi Thông tư 13/2015/TT-BTC, đã được sửa đổi bởi Thông tư 13/2020/TT-BTC.
Lưu ý: Các bài viết cũ thường dẫn Thông tư 13/2015/TT-BTC, Thông tư 13/2020/TT-BTC và các mẫu 01-ĐĐN/SHTT/2020. Khi tư vấn hiện nay cần cập nhật sang Thông tư 06/2026/TT-BTC và mẫu biểu mới.
Các câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp chưa đăng ký giám sát hải quan nhưng phát hiện hàng giả tại cửa khẩu thì có thể yêu cầu tạm dừng thông quan không?
Có. Trong trường hợp đáp ứng điều kiện theo quy định, chủ thể quyền vẫn có thể đề nghị tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với lô hàng nghi ngờ xâm phạm. Tuy nhiên, việc đăng ký giám sát hải quan từ trước giúp cơ quan hải quan có sẵn thông tin về quyền SHTT và đặc điểm hàng hóa, qua đó hỗ trợ phát hiện, xử lý vi phạm kịp thời hơn.
Đăng ký giám sát hải quan có giúp ngăn chặn hàng hóa xâm phạm quyền SHTT trước khi được thông quan không?
Có thể. Khi phát hiện hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm, cơ quan hải quan có thể áp dụng các biện pháp kiểm tra, giám sát và xử lý theo thẩm quyền. Tuy nhiên, đăng ký giám sát không đồng nghĩa mọi lô hàng đều tự động bị giữ lại; việc kiểm tra và xử lý phụ thuộc vào dấu hiệu vi phạm và quy định pháp luật.
Hết thời hạn giám sát hải quan 02 năm, doanh nghiệp cần làm gì để tiếp tục bảo vệ nhãn hiệu tại biên giới?
Doanh nghiệp cần chủ động thực hiện thủ tục gia hạn theo quy định trước khi thời hạn giám sát kết thúc, đồng thời kiểm tra hiệu lực của văn bằng bảo hộ. Thời gian gia hạn không được vượt quá thời hạn bảo hộ của đối tượng SHTT liên quan.
Khi phát hiện hàng hóa nghi ngờ xâm phạm SHTT, doanh nghiệp cần cung cấp những chứng cứ nào cho cơ quan hải quan?
Doanh nghiệp nên cung cấp tài liệu chứng minh quyền SHTT, hình ảnh và thông tin nhận diện hàng chính hãng, đặc điểm phân biệt hàng thật – hàng nghi ngờ xâm phạm, cùng các thông tin liên quan đến lô hàng. Việc cung cấp dữ liệu càng cụ thể sẽ càng hỗ trợ cơ quan hải quan trong quá trình kiểm tra và xử lý.
Doanh nghiệp có nhiều nhãn hiệu và sản phẩm xuất nhập khẩu có nên thuê đơn vị pháp lý thực hiện đăng ký giám sát hải quan không?
Nên cân nhắc sử dụng dịch vụ pháp lý, đặc biệt khi doanh nghiệp có nhiều nhãn hiệu, sản phẩm hoặc thường xuyên xuất nhập khẩu. Đơn vị tư vấn có thể hỗ trợ rà soát quyền SHTT, chuẩn bị hồ sơ, xây dựng dữ liệu nhận diện hàng hóa và thực hiện thủ tục với cơ quan hải quan, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và hạn chế sai sót pháp lý.
Dịch vụ đăng ký giám sát hải quan và thực thi quyền SHTT tại biên giới của Luật Việt An
Luật Việt An cung cấp dịch vụ hỗ trợ chủ thể quyền thực hiện thủ tục đăng ký giám sát hải quan và bảo vệ quyền SHTT đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
- Tư vấn quy định về thực thi quyền SHTT tại biên giới;
- Rà soát tình trạng pháp lý của văn bằng bảo hộ;
- Tư vấn khả năng đăng ký giám sát;
- Chuẩn bị hồ sơ theo mẫu mới của Thông tư 06/2026/TT-BTC;
- Hỗ trợ xây dựng thông tin nhận diện hàng thật, hàng nghi ngờ xâm phạm;
- Hỗ trợ cập nhật, bổ sung thông tin;
- Hỗ trợ gia hạn hoặc chấm dứt yêu cầu giám sát;
- Đại diện theo ủy quyền làm việc với cơ quan hải quan;
- Tư vấn thủ tục tạm dừng làm thủ tục hải quan;
- Hỗ trợ xử lý khi phát hiện hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền SHTT.
Việc sử dụng dịch vụ pháp lý phù hợp giúp doanh nghiệp hạn chế sai sót về hồ sơ, cập nhật đúng mẫu biểu năm 2026 và chủ động hơn trong quá trình phối hợp với cơ quan hải quan.
Quý khách hàng muốn tư vấn chi tiết hơn về nội dung trên vui lòng liên hệ Công ty luật Việt An để được hỗ trợ tốt nhất!
