Hướng dẫn thi hành Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật mới

Trong 6 tháng đầu năm 2025, Chính phủ đã ban hành 2 nghị định bao gồm Nghị định số 78/2025/NĐ-CP và Nghị định số 187/2025/NĐ-CP để hướng dẫn thi hành và sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan đến Luật Ban hành VBQPPL. Điểm nhấn quan trọng của hai nghị định này chính là việc chuẩn hóa cách viện dẫn VBQPPL, giúp nâng cao tính thống nhất, minh bạch và dễ tra cứu trong toàn bộ hệ thống pháp luật. Trong bài viết dưới đây, Luật Việt An sẽ phân tích chi tiết các nội dung hướng dẫn thi hành Luật, những điểm mới từ hai nghị định này, đặc biệt là vấn đề viện dẫn văn bản pháp luật trong soạn thảo và áp dụng VBQPPL.

Tổng quan các điểm mới của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025

Luật Ban hành VBQPPL năm 2025 gồm 09 chương, 72 điều, giảm mạnh so với Luật năm 2015 (giảm 8 chương và 101 điều, tương ứng với 53% số chương và 58,4% số điều). Đây là bước tinh gọn quan trọng, thể chế hóa Kết luận số 119-KL/TW với định hướng chỉ quy định trình tự, thủ tục ban hành VBQPPL của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, bảo đảm vừa rút ngắn thời gian vừa nâng cao chất lượng VBQPPL.

Một số điểm mới nổi bật:

• Bỏ thẩm quyền ban hành VBQPPL của chính quyền cấp xã, phù hợp với tinh thần Hiến pháp 2013, đồng thời bổ sung thêm 01 hình thức VBQPPL của Chính phủ là nghị quyết để xử lý các vấn đề cấp bách, quan trọng phát sinh từ thực tiễn.
• Đổi mới Chương trình lập pháp hằng năm: Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định trên cơ sở tờ trình đề xuất của chủ thể có thẩm quyền, thay cho việc xây dựng hồ sơ đề nghị phức tạp trước đây. Điều này khắc phục tính hình thức, xác định rõ thẩm quyền quyết định chính sách thuộc Chính phủ, còn Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội giữ vai trò xem xét, thông qua.
• Bổ sung hình thức lấy ý kiến là tham vấn chính sách trong quá trình xây dựng luật, pháp lệnh, nghị quyết. Đây là công cụ mới để tìm kiếm sự đồng thuận xã hội, nâng cao tính khả thi và chất lượng của chính sách – vốn quyết định chất lượng của dự thảo VBQPPL.
• Cơ quan trình chịu trách nhiệm đến cùng trong xây dựng luật: từ đề xuất, soạn thảo, trình cho đến chỉnh lý. Quy định này bảo đảm tính liên tục, thống nhất và đề cao trách nhiệm của cơ quan trình trong suốt vòng đời dự án luật.
• Bổ sung quy định về tổ chức thi hành và hướng dẫn áp dụng VBQPPL: khắc phục hạn chế trước đây khi trách nhiệm tổ chức thi hành chưa rõ ràng. Luật 2025 quy định rõ cơ quan, người có thẩm quyền phải tổ chức thi hành và có trách nhiệm báo cáo, đồng thời được phép ban hành văn bản hành chính để hướng dẫn áp dụng trong phạm vi quản lý.
• Ứng dụng công nghệ số và chuyển đổi số trong xây dựng và thi hành VBQPPL; quy định rõ hơn về trách nhiệm của người đứng đầu và nguồn lực bảo đảm cho công tác pháp luật.

Nghị định 78/2025/NĐ-CP: Hướng dẫn chi tiết Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật

Nghị định 78/2025/NĐ-CP được Chính phủ ban hành nhằm hướng dẫn chi tiết một số điều của Luật Ban hành VBQPPL, tập trung vào quy trình soạn thảo, thẩm định, thẩm tra và kỹ thuật trình bày văn bản.

Quy trình soạn thảo VBQPPL

• Làm rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc đánh giá tác động chính sách, tổ chức lấy ý kiến đối tượng chịu tác động.
• Quy định cụ thể về việc ứng dụng công nghệ thông tin trong lấy ý kiến nhân dân và tổ chức hội thảo, tọa đàm.
• Bổ sung nguyên tắc giảm thiểu thủ tục hành chính trong quá trình soạn thảo.
• Kỹ thuật trình bày VBQPPL
• Chuẩn hóa font chữ, cỡ chữ, căn lề, bố cục.
• Quy định rõ về cách đánh số, đánh dấu điều, khoản, điểm trong văn bản.
• Đưa ra tiêu chuẩn bắt buộc về cách viện dẫn VBQPPL trong phần căn cứ và nội dung điều khoản

Cơ chế phối hợp

• Xác định rõ trách nhiệm giữa Bộ Tư pháp, Văn phòng Chính phủ và các bộ, ngành trong thẩm định, kiểm tra văn bản.
• Quy định cơ chế xử lý trong trường hợp văn bản có dấu hiệu trái luật, mâu thuẫn hoặc chồng chéo.

Nghị định 187/2025/NĐ-CP: Sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện

Ngày 01/7/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định 187/2025/NĐ-CP nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 78/2025/NĐ-CP và Nghị định 79/2025/NĐ-CP. Điểm mới nổi bật là việc bổ sung một mục riêng quy định chi tiết về xây dựng, ban hành quyết định của Chủ tịch UBND cấp tỉnh.

Cụ thể, Nghị định đã bổ sung các điều từ 51a đến 51c, quy định đầy đủ về:

• Quy trình soạn thảo: Chủ tịch UBND cấp tỉnh phân công cơ quan chủ trì; cơ quan này có trách nhiệm đánh giá việc thi hành pháp luật ở địa phương, đăng tải hồ sơ dự thảo trên cổng thông tin điện tử để lấy ý kiến ít nhất 10 ngày, đồng thời tham vấn các sở, ngành liên quan.
• Lấy ý kiến, thẩm định: Các cơ quan liên quan (như Sở Tài chính, Sở Nội vụ, Sở Tư pháp, Sở Khoa học & Công nghệ) phải có ý kiến bằng văn bản trong thời hạn nhất định. Sở Tư pháp chủ trì thẩm định dự thảo quyết định, có thể tổ chức hội đồng thẩm định với sự tham gia của các sở, chuyên gia.
• Xem xét, ký ban hành: Sau khi tiếp thu, chỉnh lý, dự thảo được trình Chủ tịch UBND cấp tỉnh để ký ban hành theo quy định.

Quy định mới này giúp làm rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì và cơ quan thẩm định, bảo đảm tính minh bạch, khách quan và nâng cao chất lượng của quyết định hành chính cấp tỉnh. Đồng thời, Nghị định 187/2025/NĐ-CP cũng sửa đổi, bổ sung một số quy định về xây dựng nghị quyết của HĐND và quyết định của UBND cấp xã, nhằm đồng bộ hóa hệ thống pháp luật và thống nhất trong toàn quốc.

Điểm mới về viện dẫn văn bản tại khoản 1 Điều 68 Nghị định 78/2025/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 187/2025/NĐ-CP)

Một trong những thay đổi quan trọng mà Nghị định số 187/2025/NĐ-CP mang lại là việc sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 68 Nghị định số 78/2025/NĐ-CP, nhằm chuẩn hóa và thống nhất cách viện dẫn văn bản pháp luật trong quá trình soạn thảo, thẩm định, thẩm tra và ban hành VBQPPL.

Quy định mới về cách viện dẫn

• Đối với luật, pháp lệnh:
  • Khi viện dẫn lần đầu: phải ghi đầy đủ tên, số, ký hiệu của văn bản.
  • Nếu văn bản đã có sửa đổi, bổ sung: sau phần tên văn bản phải ghi thêm cụm từ “được sửa đổi, bổ sung bởi…” kèm theo tên loại văn bản, số, ký hiệu văn bản sửa đổi, bổ sung.
  • Từ lần sửa đổi, bổ sung thứ hai trở đi: chỉ cần ghi tên loại văn bản, số, ký hiệu.
  • Khi viện dẫn lại trong văn bản: chỉ cần ghi tên loại, số, ký hiệu; nếu có sửa đổi, bổ sung thì ghi thêm cụm từ “được sửa đổi, bổ sung bởi…”.
• Đối với văn bản khác (nghị định, thông tư, quyết định,…):
  • Khi viện dẫn lần đầu: phải ghi đầy đủ tên loại văn bản, số, ký hiệu và tên gọi.
  • Nếu có sửa đổi, bổ sung: bổ sung thêm cụm từ “được sửa đổi, bổ sung bởi…” kèm theo tên loại, số, ký hiệu của văn bản sửa đổi.
  • Từ lần sửa đổi, bổ sung thứ hai trở đi: chỉ cần ghi tên loại văn bản, số, ký hiệu.
  • Khi viện dẫn lại: áp dụng tương tự như trên.

Ý nghĩa của quy định mới

Việc sửa đổi này mang lại một số lợi ích nổi bật:

• Thống nhất, rõ ràng: Xóa bỏ tình trạng mỗi cơ quan ghi viện dẫn một cách khác nhau, thiếu chuẩn mực.
• Dễ tra cứu, minh bạch: Người đọc có thể nhanh chóng xác định chính xác văn bản và các lần sửa đổi, bổ sung liên quan.
• Phù hợp với yêu cầu số hóa pháp luật: Việc viện dẫn theo mẫu chuẩn giúp việc tích hợp dữ liệu pháp luật trên cổng thông tin điện tử và hệ thống tra cứu tự động trở nên thuận tiện hơn.
• Nâng cao chất lượng xây dựng thể chế: Các dự thảo và văn bản ban hành chính thức bảo đảm tính khoa học, chặt chẽ và khả thi trong áp dụng thực tiễn.

Trên đây là một số tư vấn của Luật Việt An về hướng dẫn thi hành Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật mới theo Nghị định số 78/2025/NĐ-CP và Nghị định số 187/2025/NĐ-CP. Nếu có thắc mắc gì về các vấn đề pháp lý liên quan tới soạn thảo văn bản pháp luật, hãy liên hệ ngay cho chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời.