Quy tắc tố tụng trọng tài Viac 2026 có gì mới?

Quy tắc VIAC 2026 có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2026 và được áp dụng để giải quyết các vụ tranh chấp có tố tụng trọng tài thương mại bắt đầu từ ngày 01 tháng 7 năm 2026, trừ khi các bên có thỏa thuận khác. Đối với các vụ tranh chấp đang được giải quyết tại VIAC theo Quy tắc tố tụng trọng tài có hiệu lực từ ngày 01 tháng 3 năm 2017 (“Quy tắc VIAC 2017”), Quy tắc VIAC 2017 tiếp tục được áp dụng. B

Tổng quan về Quy tắc tố tụng trọng tài VIAC 2026

Quy tắc tố tụng trọng tài VIAC 2026 có gì mới?

Số hóa tố tụng trọng tài (VIAC eCase)

Một trong những điểm đột phá lớn nhất của Quy tắc 2026 là Điều 3, khi chính thức luật hóa việc sử dụng nền tảng nộp đơn trực tuyến (VIAC eCase) trong các hoạt động tố tụng. Dưới góc độ quản lý hành chính và pháp lý, quy định này tác động trực tiếp đến tiến trình giải quyết hồ sơ như sau:

• Chính thức hóa tư cách pháp lý của nền tảng số: Điều 3 công nhận VIAC eCase là nền tảng hợp lệ để các bên tiến hành nộp đơn khởi kiện, trao đổi, truyền tải và nhận thông báo, tài liệu (dựa trên thỏa thuận giữa các bên và Trung tâm).
• Giải quyết triệt để rủi ro về thời hạn tố tụng: Việc số hóa mang ý nghĩa pháp lý quan trọng trong việc xác định chính xác thời điểm gửi và nhận tài liệu. Điều này giúp hạn chế tối đa các tranh chấp mang tính thủ tục giữa các bên liên quan đến việc tống đạt giấy tờ.
• Thúc đẩy mô hình “Tố tụng không giấy tờ” (Paperless proceedings): Môi trường quản lý hồ sơ số hỗ trợ các bên thao tác trực tuyến xuyên suốt tiến trình giải quyết tranh chấp. Tiện ích này đặc biệt phát huy hiệu quả về mặt thời gian và chi phí đối với các vụ kiện có yếu tố nước ngoài hoặc tranh chấp quốc tế.
• Nâng cao tiêu chuẩn về bảo mật và chứng cứ: Đi kèm với sự thuận tiện, Điều 3 đặt ra các yêu cầu khắt khe hơn đối với người dùng (như xác thực hai yếu tố) nhằm đảm bảo an toàn dữ liệu mạng và tính toàn vẹn của các chứng cứ điện tử được đệ trình trên hệ thống.

Tranh chấp đa hợp đồng VIAC

Dưới Quy tắc VIAC 2017, việc xử lý các tranh chấp đa hợp đồng VIAC thường lỏng lẻo, dễ dẫn đến việc tách thành nhiều vụ kiện rời rạc, gây lãng phí thời gian và mâu thuẫn phán quyết. Khắc phục hạn chế này, Điều 6 Quy tắc VIAC 2026 đã siết chặt và thiết lập các tiêu chuẩn mang tính kỹ thuật cao:

Không còn cơ chế gộp yêu cầu tự động:

• Nếu như trước đây việc gộp các tranh chấp từ nhiều hợp đồng đôi khi diễn ra linh động theo yêu cầu đơn phương, thì Điều 6 Quy tắc 2026 khẳng định Nguyên đơn không được phép tự ý gộp các yêu cầu khởi kiện từ nhiều hợp đồng vào cùng một đơn nếu không thỏa mãn các điều kiện chuẩn hóa.
• Nguyên đơn phải nộp đơn theo đúng cấu trúc yêu cầu và việc có được chấp thuận gộp hay không hoàn toàn do Chủ tịch Trung tâm VIAC xem xét, quyết định ở giai đoạn sàng lọc ban đầu.

Theo Điều 6 Quy tắc VIAC 2026, để các yêu cầu khởi kiện phát sinh từ nhiều hợp đồng được xem xét giải quyết trong cùng một vụ kiện, đồng thời phải thỏa mãn ba tiêu chí cốt lõi sau:

• Thứ nhất (Về bản chất tranh chấp): Các tranh chấp phải phát sinh từ cùng một quan hệ pháp luật hoặc các quan hệ pháp luật có tính chất tương đồng.
• Thứ hai (Về mối liên hệ giao dịch): Các hợp đồng phải có liên quan mật thiết với nhau hoặc cùng thuộc một chuỗi giao dịch thống nhất (ví dụ: chuỗi hợp đồng dự án xây dựng, chuỗi cung ứng độc lập nhưng liên thông).
• Thứ ba (Về sự tương thích của thỏa thuận trọng tài – Yếu tố quan trọng nhất): Các thỏa thuận trọng tài quy định trong các hợp đồng khác nhau phải tương thích với nhau (bao gồm sự thống nhất về lựa chọn VIAC làm tổ chức giải quyết, số lượng trọng tài viên, địa điểm trọng tài, ngôn ngữ tố tụng và luật áp dụng). Nếu có sự vênh nhau quá lớn về điều khoản giải quyết tranh chấp giữa các hợp đồng, yêu cầu gộp sẽ bị bác bỏ để bảo vệ hiệu lực pháp lý của thỏa thuận ban đầu

Gộp vụ tranh chấp (Consolidation)

So với quy định mang tính khái quát tại Điều 15 của Quy tắc VIAC 2017, Điều 17 Quy tắc VIAC 2026 đã phát triển chi tiết, minh bạch và mở rộng đáng kể các tiêu chí để xử lý các yêu cầu gộp vụ tranh chấp.

Điều 17 xác định rõ 3 nhóm trường hợp chính có thể xem xét gộp các vụ tranh chấp đang diễn ra hoặc các yêu cầu khởi kiện độc lập:

• Có thỏa thuận gộp giữa các bên: Các bên tham gia tranh chấp có văn bản thống nhất về việc gộp các vụ việc/yêu cầu lại với nhau.
• Phát sinh từ cùng một thỏa thuận trọng tài: Các yêu cầu khởi kiện độc lập nhưng cùng dựa trên một thỏa thuận trọng tài duy nhất.
• Dựa trên nhiều thỏa thuận trọng tài tương thích: Các yêu cầu dựa trên các thỏa thuận trọng tài khác nhau nhưng có sự tương thích, đồng thời liên quan đến cùng một quan hệ pháp luật, giao dịch hoặc chuỗi giao dịch liên quan (ví dụ: các dự án xây dựng theo mô hình EPC với chuỗi hợp đồng thầu phụ, hợp đồng chính kết hợp bảo lãnh tài chính).

Để đảm bảo tính khả thi và tránh việc lạm dụng thủ tục nhằm kéo dài thời gian, VIAC đặt ra các tiêu chuẩn kiểm soát chặt chẽ thông qua Chủ tịch Trung tâm và Hội đồng Trọng tài:

• Sự tương thích về cấu trúc thỏa thuận trọng tài (địa điểm trọng tài, ngôn ngữ, quy tắc tố tụng và số lượng trọng tài viên).
• Tính tương đồng về thành phần hoặc quá trình thành lập Hội đồng Trọng tài nhằm bảo đảm quyền được lựa chọn trọng tài viên của các bên không bị xâm phạm nghiêm trọng.
• Hiệu quả tố tụng và tính kinh tế (tránh việc các vụ việc liên quan đến cùng một sự kiện pháp lý phải xử lý ở nhiều hội đồng khác nhau, gây tốn kém và nguy cơ xung đột phán quyết).

Bổ sung bên tranh chấp (Joinder)

Sự xuất hiện của quy định về Bổ sung bên tranh chấp (Joinder) tại Điều 18 Quy tắc VIAC 2026 là một bước tiến mang tính bước ngoặt, Cụ thể:

• Cho phép một bên tham gia tố tụng (Nguyên đơn hoặc Bị đơn) yêu cầu đưa thêm một bên thứ ba (bên chưa có tên ban đầu trong đơn khởi kiện) vào tham gia vào vụ tranh chấp đang diễn ra.
• Giải quyết triệt để tranh chấp trong một lần tố tụng: Tránh việc phải khởi kiện thành nhiều vụ án trọng tài độc lập khác nhau đối với các bên có liên quan trong cùng một chuỗi giao dịch, từ đó tiết kiệm chi phí, thời gian và hạn chế việc tồn tại các phán quyết trọng tài mâu thuẫn nhau.

Điều kiện áp dụng cơ chế Joinder

Mặc dù chi tiết cụ thể tùy thuộc vào văn bản điều khoản của Điều 18 trong bộ quy tắc mới, cơ chế bổ sung bên tranh chấp tại các trung tâm lớn thường đòi hỏi thỏa mãn các điều kiện cốt lõi sau:

• Sự tồn tại của thỏa thuận trọng tài: Bên thứ ba được đưa vào phải là chủ thể chịu sự ràng buộc bởi thỏa thuận trọng tài áp dụng cho vụ tranh chấp (có thể thông qua ký kết chung hợp đồng chính, thỏa thuận trọng tài bổ sung, hoặc sự đồng ý tham gia tố tụng của bên thứ ba đó).
• Tính liên quan chặt chẽ: Yêu cầu tranh chấp đối với bên thứ ba phải có mối liên hệ mật thiết với vụ án hiện tại (ví dụ: hợp đồng thầu phụ liên quan trực tiếp đến tranh hợp đồng tổng thầu chính, bảo lãnh thực hiện hợp đồng…).
• Thời điểm yêu cầu: Thường yêu cầu việc nộp đơn đề nghị bổ sung bên phải được thực hiện trước hoặc vào thời điểm nhất định (ví dụ trước khi Hội đồng Trọng tài chính thức được thành lập, hoặc trước một mốc thời gian do Hội đồng quy định) để đảm bảo quyền bình đẳng và quyền tự bảo vệ của các bên.

Nâng cấp thủ tục rút gọn

Trong Quy tắc VIAC 2017, thủ tục rút gọn có độ khả thi thực tế không cao do thiếu tiến trình minh bạch và phụ thuộc quá mức vào thỏa thuận đồng ý trước của các bên. Khắc phục nhược điểm này, Quy tắc VIAC 2026 đã nâng cấp toàn diện cấu trúc thủ tục rút gọn (được quy định đan xen tại phần chung và Phụ lục II) theo hướng hiện đại, thực chất và khả thi hơn.

Thay đổi về cơ chế kích hoạt và áp dụng

• Chuyển dịch tư duy áp dụng: Thủ tục rút gọn không chỉ đơn thuần nằm trên danh nghĩa hay chờ đợi một thỏa thuận riêng rẽ quá khắt khe, mà được thiết kế thành một quy trình chuẩn hóa độc lập, rõ ràng các mốc thời gian, giúp rút ngắn đáng kể thời hạn giải quyết vụ án.
• Quyền loại trừ: Quy tắc theo đuổi xu hướng tạo cơ chế mặc định thuận lợi cho việc nhanh chóng hóa giải quyết tranh chấp; nếu các bên không muốn áp dụng thủ tục rút gọn cho các vụ việc đủ điều kiện, họ phải có thỏa thuận minh thị loại trừ từ trước hoặc trong giai đoạn đầu tố tụng.

Cấu trúc tinh gọn tại Phụ lục II

• Rút ngắn thời hạn tố tụng: Toàn bộ các mốc thời gian từ việc nộp bản tự bảo vệ, phản hồi đơn kiện lại, cho đến thời hạn Hội đồng Trọng tài (thường là Trọng tài viên duy nhất trừ khi có thỏa thuận khác) ban hành phán quyết đều được co gọn lại đáng kể so với thủ tục thông thường.
• Cơ chế cắt giảm thủ tục rườm rà:
  • Giới hạn hoặc lược bỏ bớt các văn bản trao đổi nhiều vòng nếu xét thấy các bên đã trình bày đầy đủ quan điểm.
  • Việc tổ chức phiên họp giải quyết tranh chấp có thể được linh hoạt thực hiện trực tuyến hoặc lược bỏ phiên họp trực tiếp nếu các bên đồng ý giải quyết chỉ dựa trên tài liệu hồ sơ (document-only arbitration), giúp tiết kiệm tối đa chi phí cho doanh nghiệp đối với các tranh chấp giá trị nhỏ hoặc tình tiết rõ ràng.

Tăng quyền kiểm soát trung tâm 

Quy tắc VIAC 2026 (Điều 7.5) trao cho Trung tâm quyền yêu cầu Nguyên đơn sửa đổi, bổ sung đơn khởi kiện, với bản chất là cơ chế kiểm soát chất lượng đầu vào của vụ tranh chấp. Cụ thể:

• Nếu nguyên đơn đáp ứng yêu cầu của Trung tâm đúng hạn, ngày bắt đầu tố tụng là ngày Trung tâm nhận đơn khởi kiện đầu tiên;
• Nếu không đáp ứng đúng hạn, đơn khởi kiện bị coi là rút nhưng nguyên đơn vẫn có quyền nộp lại đơn.

Tóm tắt các điểm mới:

So sánh điểm khác biệt cơ bản giữa Quy tắc VIAC 2017 và VIAC 2026

Tác động thực tiễn đến chiến lược giải quyết tranh chấp của doanh nghiệp

Việc Quy tắc Tố tụng Trọng tài VIAC 2026 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2026 kết hợp cùng xu hướng gia tăng quyền kiểm soát của Trung tâm ngay từ giai đoạn đầu đòi hỏi các doanh nghiệp phải điều chỉnh toàn diện chiến lược quản trị rủi ro hợp đồng và giải quyết tranh chấp. Cụ thể tác động đến chiến lược của doanh nghiệp bao gồm:

• Chuẩn hóa thỏa thuận trọng tài từ sớm: Do Trung tâm siết chặt kiểm tra sơ bộ, các điều khoản qua loa dễ bị bác đơn; doanh nghiệp bắt buộc phải dùng mẫu chuẩn của VIAC hoặc quy định tường minh phạm vi tranh chấp.
• Xử lý hiệu quả chuỗi giao dịch phức tạp (Đa hợp đồng/Đa bên): Tận dụng cơ chế gộp vụ kiện và đưa bên thứ ba tham gia (Joinder) để giải quyết triệt để tranh chấp liên quan trong một thủ tục thống nhất, tiết kiệm chi phí.
• Nâng cao tính kỷ luật khi lập hồ sơ khởi kiện: Việc tăng quyền kiểm soát buộc đội ngũ pháp chế phải chuẩn bị chứng cứ và hồ sơ chuẩn chỉnh ngay từ đầu, tránh bị trả lại hồ sơ hoặc kéo dài thời gian thụ lý.
• Tận dụng tố tụng rút gọn và không gian số: Giải quyết nhanh các tranh chấp giá trị nhỏ hoặc thương mại thường nhật qua nền tảng điện tử, giúp tiết kiệm thời gian và giảm thiểu gián đoạn kinh doanh.
• Thúc đẩy phòng ngừa rủi ro từ sớm: Sự can thiệp chủ động của Trung tâm tạo áp lực để các bên ưu tiên thương lượng, hòa giải ngay từ khi phát sinh vướng mắc thay vì sa lầy vào tố tụng kéo dài.

Một số câu hỏi liên quan

Đối tượng áp dụng của Quy tắc mới là gì?

Áp dụng cho các vụ tranh chấp có tố tụng trọng tài bắt đầu từ ngày 01/07/2026, trừ khi các bên có thỏa thuận khác.

Nền tảng số hóa tố tụng trọng tài mới được ghi nhận chính thức trong Quy tắc VIAC 2026 là gì?

Nền tảng VIAC.eCase – hệ thống quản lý hồ sơ trực tuyến dùng để nộp đơn, tài liệu điện tử và nhận thông báo tố tụng có giá trị pháp lý tương đương hình thức truyền thống.

Thủ tục rút gọn (Expedited Procedure) trong Quy tắc mới nhằm mục đích gì?

Nhằm tối ưu hóa thời gian và chi phí giải quyết đối với các vụ việc có giá trị nhỏ hoặc tranh chấp đơn giản thông qua quy trình tố tụng nhanh gọn hơn.

Vai trò điều hành của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) thay đổi như thế nào?

VIAC tăng cường vai trò quản lý, kiểm soát thủ tục ngay từ giai đoạn đầu (như rà soát hồ sơ, quản lý thời hạn) để nâng cao tính minh bạch và hiệu quả

Quý khách hàng có bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến Quy tắc tố tụng trọng tài Viac 2026 có gì mới?, vui lòng liên hệ Luật Việt An để được hỗ trợ!