Quyền tác giả và quyền liên quan

Quyền tác giả và quyền liên quan tại Việt Nam là một trong những nội dung quan trọng của pháp luật sở hữu trí tuệ, đặc biệt trong bối cảnh các sản phẩm sáng tạo ngày càng được khai thác mạnh trên môi trường số. Quyền tác giả và quyền liên quan về nguyên tắc không bắt buộc phải đăng ký để được bảo hộ. Tuy nhiên, đăng ký quyền tác giả, đăng ký quyền liên quan là một biện pháp hữu ích để tạo lập chứng cứ về quyền, đặc biệt khi phát sinh tranh chấp.

Nội dung quyền tác giả và quyền liên quan

Quyền nhân thân của tác giả

Theo Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền nhân thân của tác giả bao gồm các quyền cơ bản như:

• Đặt tên cho tác phẩm;
• Đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm;
• Được nêu tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng;
• Công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm;
• Bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm gây phương hại đến danh dự, uy tín của tác giả.

Đây là nhóm quyền gắn chặt với tư cách tác giả. Trong đó, cần đặc biệt lưu ý quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm bởi hành vi chỉnh sửa, cắt ghép, thay đổi nội dung tác phẩm có thể dẫn đến tranh chấp ngay cả khi chủ thể thực hiện hành vi đã được phép sử dụng tác phẩm.

Quyền tài sản của chủ sở hữu quyền tác giả

Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ quy định chủ sở hữu quyền tác giả có các quyền tài sản, trong đó đáng chú ý là quyền:

• Làm tác phẩm phái sinh;
• Biểu diễn tác phẩm trước công chúng;
• Sao chép trực tiếp hoặc gián tiếp toàn bộ hoặc một phần tác phẩm;
• Phân phối, nhập khẩu để phân phối đến công chúng;
• Phát sóng, truyền đạt tác phẩm đến công chúng;
• Cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm điện ảnh, chương trình máy tính trong trường hợp luật định;
• Các quyền khác theo quy định.

Việc sử dụng tác phẩm nhằm mục đích thương mại vì vậy cần được kiểm tra kỹ về quyền sử dụng, phạm vi cấp phép, thời hạn, lãnh thổ và phương thức khai thác.

Quyền của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình và tổ chức phát sóng

Quyền liên quan được thiết kế theo từng nhóm chủ thể.

• Người biểu diễn có quyền nhân thân và quyền tài sản đối với cuộc biểu diễn theo Điều 29 Luật Sở hữu trí tuệ.
• Nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình có quyền đối với bản ghi âm, ghi hình theo Điều 30 Luật Sở hữu trí tuệ.
• Tổ chức phát sóng có quyền đối với chương trình phát sóng theo Điều 31 Luật Sở hữu trí tuệ.

Do đó, việc một cá nhân hoặc doanh nghiệp đã được phép sử dụng một tác phẩm không đồng nghĩa với việc đương nhiên được sử dụng mọi quyền liên quan phát sinh từ cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình hoặc chương trình phát sóng chứa tác phẩm đó.

Phân biệt quyền tác giả và quyền liên quan

Tiêu chí	Quyền tác giả	Quyền liên quan
Đối tượng được bảo hộ	Tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học như tác phẩm âm nhạc, văn học, điện ảnh, nhiếp ảnh, phần mềm, mỹ thuật ứng dụng…	Cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa
Chủ thể quyền	Tác giả, đồng tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả	Người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, tổ chức phát sóng
Căn cứ phát sinh quyền	Phát sinh khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định	Phát sinh khi cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng được thực hiện, định hình hoặc phát sóng theo điều kiện luật định
Mối quan hệ với tác phẩm	Là quyền trực tiếp đối với tác phẩm	Thường phát sinh trên cơ sở việc sử dụng, trình diễn, định hình hoặc truyền đạt tác phẩm
Nội dung quyền	Bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả	Quyền của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình và tổ chức phát sóng theo từng nhóm chủ thể
Thời hạn bảo hộ	Được xác định theo từng loại tác phẩm và từng loại quyền	Được xác định riêng đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình và chương trình phát sóng

Đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan có bắt buộc không?

Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ, Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký. Quyền liên quan phát sinh kể từ khi cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hoá được định hình hoặc thực hiện mà không gây phương hại đến quyền tác giả.

Khoản 2 Điều 49 Luật Sở hữu trí tuệ quy điịnh việc nộp đơn để được cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, Giấy chứng nhận đăng ký quyền liên quan không phải là thủ tục bắt buộc để được hưởng quyền tác giả, quyền liên quan.

Như vậy, tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả không bắt buộc phải đăng ký bảo hôn vì quyền tác giả, quyền liên quan được bảo hộ tự động khi đáp ứng các điều kiện luật định.

Mặc dù không bắt buộc, đăng ký quyền tác giả và quyền liên quan vẫn có giá trị, ý nghĩa to lớn:

• Tạo lập chứng cứ về quyền: Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan là tài liệu quan trọng để ghi nhận thông tin về tác giả, tác phẩm, chủ sở hữu quyền tác giả hoặc chủ thể quyền liên quan.
• Tạo lợi thế khi giải quyết tranh chấp: Theo khoản 3 Điều 49 Luật Sở hữu trí tuệ, tổ chức, cá nhân đã được cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, Giấy chứng nhận đăng ký quyền liên quan không có nghĩa vụ chứng minh quyền thuộc về mình khi có tranh chấp, trừ trường hợp có chứng cứ ngược lại.
• Hạn chế rủi ro khi bị sao chép, sử dụng trái phép: Việc có giấy chứng nhận giúp chủ thể quyền thuận lợi hơn trong việc chứng minh quyền của mình khi yêu cầu tổ chức, cá nhân vi phạm chấm dứt hành vi xâm phạm.
• Thuận lợi khi thương mại hóa tài sản trí tuệ: Giấy chứng nhận có thể hỗ trợ quá trình chuyển nhượng, cấp phép sử dụng, góp vốn hoặc thực hiện các giao dịch liên quan đến quyền tác giả, quyền liên quan.
• Hỗ trợ doanh nghiệp quản lý tài sản trí tuệ: Đối với doanh nghiệp sở hữu nhiều tác phẩm, phần mềm, hình ảnh, video, nội dung quảng cáo hoặc các sản phẩm sáng tạo khác, việc đăng ký giúp doanh nghiệp xác lập hồ sơ quản lý và kiểm soát tài sản trí tuệ một cách có hệ thống.
• Tăng khả năng bảo vệ quyền trên môi trường số: Trong trường hợp tác phẩm bị đăng tải, sao chép hoặc khai thác trái phép trên website, mạng xã hội hoặc các nền tảng trực tuyến, tài liệu đăng ký là một trong những căn cứ hữu ích để chủ thể quyền thực hiện các biện pháp yêu cầu gỡ bỏ, chấm dứt hành vi vi phạm hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Khái quát các bước đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan tại Việt Nam

Bước 1: Xác định đối tượng và chủ thể đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan

Xác định tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình hoặc chương trình phát sóng thuộc đối tượng được bảo hộ; đồng thời xác định đúng tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả hoặc chủ thể quyền liên quan.

Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan

Chuẩn bị hồ sơ đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan theo Điều 50 Luật Sở hữu trí tuệ và Điều 39 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP, được sửa đổi bổ sung bởi Nghị định số 134/2026/NĐ-CP như: Tờ khai, bản sao tác phẩm hoặc bản định hình đối tượng quyền liên quan; tài liệu chứng minh tác giả, chủ sở hữu, quyền nộp hồ sơ; giấy ủy quyền;…

Lưu ý: Mẫu tờ khai đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan theo Phụ lục I kèm theo Thông tư số 08/2026/TT-BVHTTDL.

Bước 3: Nộp hồ sơ đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan

• Cá nhân, tổ chức Việt Nam, cá nhân nước ngoài thường trú tại Việt Nam, tổ chức nước ngoài có trụ sở, văn phòng đại diện hoặc chi nhánh tại Việt Nam: Tự mình hoặc ủy quyền cho đại diện hợp pháp tại Việt Nam nộp hồ sơ đăng ký quyền tác giả, đăng ký quyền liên quan.
• Cá nhân nước ngoài không thường trú tại Việt Nam, tổ chức nước ngoài không có trụ sở, văn phòng đại diện hoặc chi nhánh tại Việt Nam: Nộp hồ sơ đăng ký quyền tác giả, đăng ký quyền liên quan thông qua ủy quyền cho tổ chức dịch vụ đại diện quyền tác giả, quyền liên quan tại Việt Nam.

Hồ sơ đăng ký quyền tác giả, đăng ký quyền liên quan được nộp qua Cổng dịch vụ công trực tuyến hoặc theo cách thức trực tiếp hoặc qua dịch vụ bưu chính cho Cục Bản quyền tác giả – Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Bước 4: Cục Bản quyền tác giả xem xét, cấp Giấy chứng nhận

Hồ sơ được kiểm tra, thẩm định. Trường hợp hồ sơ chưa hợp lệ, người nộp có thể được yêu cầu sửa đổi, bổ sung.

Trường hợp hồ sơ hợp lệ theo quy định, trong thời hạn 15 ngày làm việc, Cục Bản quyền tác giả cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, Giấy chứng nhận đăng ký quyền liên quan.

Những lưu ý quan trọng khi đăng ký và bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan

Đăng ký không đồng nghĩa với phát sinh quyền

Quyền tác giả phát sinh theo cơ chế tự động, còn đăng ký là thủ tục ghi nhận thông tin về quyền. Vì vậy, không nên hiểu rằng tác phẩm chưa đăng ký thì có thể tự do sao chép hoặc sử dụng.

Cần xác định đúng chủ sở hữu

Đặc biệt đối với doanh nghiệp, việc xác định chủ sở hữu cần dựa trên căn cứ cụ thể.

Ví dụ, một nhân viên thiết kế logo trong quá trình làm việc cho doanh nghiệp không đồng nghĩa mọi trường hợp doanh nghiệp đương nhiên là chủ sở hữu nếu quan hệ giao việc, hợp đồng và căn cứ chuyển giao quyền chưa được xác định rõ.

Cần lưu giữ chứng cứ về quá trình sáng tạo

Các tài liệu nên được lưu giữ gồm:

• File gốc;
• Bản thảo;
• Dữ liệu điện tử;
• Email trao đổi;
• Hợp đồng;
• Quyết định giao nhiệm vụ;
• Tài liệu bàn giao;
• Hồ sơ chứng minh thời điểm sáng tạo.

Những tài liệu này có thể đặc biệt quan trọng khi có tranh chấp về tác giả hoặc chủ sở hữu.

Kiểm tra cả quyền tác giả và quyền liên quan

Ví dụ, một ca khúc được sử dụng trong video quảng cáo có thể liên quan đồng thời đến quyền tác giả của tác giả ca khúc và quyền liên quan của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm.

Do đó, việc chỉ xin phép một chủ thể trong khi còn tồn tại quyền của chủ thể khác có thể dẫn đến rủi ro pháp lý.

Cần kiểm tra phạm vi giấy phép sử dụng

Khi cấp phép hoặc nhận chuyển quyền sử dụng, hợp đồng nên xác định rõ:

• Đối tượng quyền;
• Phạm vi quyền;
• Lãnh thổ;
• Thời hạn;
• Phương thức khai thác;
• Mục đích sử dụng;
• Mức phí hoặc tiền bản quyền;
• Quyền cấp phép lại;
• Trách nhiệm khi có tranh chấp.

Câu hỏi thường gặp về quyền tác giả và quyền liên quan

Thời gian đăng ký quyền tác giả bao lâu?

Theo khoản 3 Điều 39 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP, nếu hồ sơ hợp lệ, thời hạn cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan là 15 ngày làm việc. Tuy nhiên, thời gian thực tế có thể dài hơn nếu hồ sơ cần sửa đổi, bổ sung.

Bị người khác sao chép tác phẩm trái phép thì phải làm gì?

Chủ thể quyền có thể yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm và áp dụng các biện pháp bảo vệ quyền phù hợp. Tùy trường hợp có thể xử lý bằng biện pháp dân sự, hành chính hoặc hình sự. Trước khi yêu cầu xử lý, nên thu thập và bảo toàn chứng cứ về quyền sở hữu, thời điểm sáng tạo, hành vi vi phạm và thiệt hại thực tế.

Sử dụng nhạc của người khác khi chưa được cho phép có vi phạm không?

Việc tự ý sử dụng, sao chép, đăng tải hoặc khai thác nhạc của người khác khi chưa được chủ thể quyền cho phép và không thuộc trường hợp ngoại lệ theo Luật Sở hữu trí tuệ có thể bị xem là xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan. Đặc biệt, cần lưu ý khi sử dụng nhạc để quảng cáo, kinh doanh, đăng TikTok, YouTube, Facebook.

Khi nào nên đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan?

Nên đăng ký ngay sau khi hoàn thành tác phẩm hoặc đối tượng quyền liên quan và trước khi đưa vào khai thác, kinh doanh, quảng cáo, cấp phép hoặc chuyển nhượng. Việc đăng ký sớm giúp ghi nhận thông tin về tác giả, chủ sở hữu và đối tượng quyền, đồng thời tạo lợi thế về chứng cứ nếu sau này xảy ra tranh chấp hoặc bị người khác sao chép, sử dụng trái phép.

Đăng ký bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan có mất nhiều tiền không?

Chi phí đăng ký phụ thuộc vào loại hình tác phẩm hoặc đối tượng quyền liên quan. Ngoài lệ phí nhà nước theo Điều 4 Thông tư 211/2016/TT-BTC, trường hợp sử dụng dịch vụ đại diện còn có thêm phí dịch vụ. Mức chi phí cụ thể cần căn cứ loại tác phẩm và hồ sơ đăng ký.

Dịch vụ đăng ký và bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan tại Luật Việt An

Đối với cá nhân, doanh nghiệp có nhu cầu xác lập và khai thác tài sản trí tuệ, việc đăng ký quyền tác giả hoặc quyền liên quan nên được thực hiện đồng thời với việc rà soát căn cứ hình thành quyền và hồ sơ chứng minh quyền.

Luật Việt An cung cấp các dịch vụ liên quan đến quyền tác giả, quyền liên quan như:

• Tư vấn xác định đối tượng được bảo hộ;
• Tư vấn xác định tác giả và chủ sở hữu quyền;
• Tư vấn khả năng và phạm vi bảo hộ;
• Soạn thảo hồ sơ đăng ký quyền tác giả;
• Soạn thảo hồ sơ đăng ký quyền liên quan;
• Đại diện nộp và theo dõi hồ sơ;
• Tư vấn sửa đổi, bổ sung hồ sơ;
• Tư vấn chuyển nhượng, cấp phép quyền tác giả, quyền liên quan;
• Tư vấn thương mại hóa tài sản sở hữu trí tuệ;
• Tư vấn xử lý hành vi xâm phạm;
• Đại diện giải quyết tranh chấp về quyền tác giả và quyền liên quan.

Trên đây là tư vấn pháp lý về “Quyền tác giả và quyền liên quan tại Việt Nam: Đăng ký và bảo hộ”. Trường hợp Quý khách hàng cần tư vấn cụ thể về đăng ký quyền tác giả, đăng ký quyền liên quan, bảo vệ quyền hoặc xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, vui lòng liên hệ Luật Việt An để được tư vấn và hỗ trợ.