Các điểm mới Bộ luật Hình sự sửa đổi 2025

Bộ luật Hình sự là văn bản pháp luật đặc biệt quan trọng, là công cụ sắc bén để Nhà nước bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình, của cá nhân và tổ chức. Nhằm đáp ứng yêu cầu phòng, chống tội phạm trong bối cảnh xã hội hiện đại, việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật này là một yêu cầu tất yếu. Vừa qua, ngày 25/06/2025, Quốc hội đã chính thức thông qua sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự với nhiều điểm mới nổi bật, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam. Qua bài viết này, Luật Việt An sẽ phân tích chuyên sâu các điểm mới Bộ luật Hình sự sửa đổi 2025, giúp Quý khách hàng nắm bắt kịp thời những thay đổi pháp lý quan trọng để đảm bảo tuân thủ và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Bỏ hình phạt tử hình đối với 08 tội danh

Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025 đã chính thức bỏ hình phạt tử hình với 08 tôi danh sau:

• Hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân (Điều 109);
• Phá hoại cơ sở vật chất – kỹ thuật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (Điều 114);
• Sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, phòng bệnh (Điều 194);
• Vận chuyển trái phép chất ma túy (Điều 250);
• Phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược (Điều 421);
• Gián điệp (Điều 110);
• Tham ô tài sản (Điều 353);
• Nhận hối lộ (Điều 354).

Ngoài ra, Luật cũng quy định thêm, nếu hình phạt tử hình đã tuyên trước ngày 01/7/2025 đối với người phạm 8 tội danh nêu trên của Bộ luật Hình sự mà chưa thi hành án thì không thi hành và chánh án TAND tối cao quyết định chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân.

Đây có thể coi là điểm mới nhất của Bộ luật Hình sự và là một bước tiến quan trọng. Về mặt pháp lý, động thái này phản ánh sự chuyển dịch trong chính sách hình sự, từ việc coi hình phạt tử hình là công cụ răn đe tuyệt đối sang việc đề cao giá trị nhân đạo, bảo vệ quyền sống của con người.

Đồng thời, quyết định này cũng cho thấy sự phù hợp với xu hướng hội nhập quốc tế và các công ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam là thành viên. Nó giúp giảm thiểu nguy cơ án oan sai không thể khắc phục và tạo cơ hội cho người phạm tội được cải tạo. Việc thay thế hình phạt tử hình bằng tù chung thân thể hiện sự cân bằng giữa yêu cầu trừng trị tội phạm và chính sách nhân đạo của pháp luật Việt Nam.

Người mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối không bị thi hành án tử hình

Trước đây, tại khoản 3 Điều 40 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định 03 trường hợp không thi hành án tử hình đối với người bị kết án như sau:

• Phụ nữ có thai hoặc phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi;
• Người đủ 75 tuổi trở lên;
• Người bị kết án tử hình về tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ mà sau khi bị kết án đã chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản tham ô, nhận hối lộ và hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn.

Sau khi bỏ hình phạt tử hình đối với tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ (như đề cập tại phần trên) thì trường hợp thứ ba đã không còn phù hợp. Vì vậy, tại khoản 1 Điều 1 Luật sửa đổi Luật Hình sự 2025 đã thay thế quy định này.

Vì vậy, hiện nay, có 03 trường hợp không thi hành án tử hình đối với người bị kết án:

• Phụ nữ có thai hoặc phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi;
• Người đủ 75 tuổi trở lên;
• Người mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối.

Quy định mới về người mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối thể hiện sự tiến bộ và phù hợp với các chuẩn mực nhân quyền quốc tế, nơi các nguyên tắc nhân đạo được đề cao trong việc áp dụng hình phạt. Việc không thi hành án tử hình đối với người đang trong tình trạng sức khỏe nghiêm trọng được coi là một hành động nhân văn, phù hợp với triết lý pháp lý tiến bộ, và tránh những tranh cãi về đạo đức trong quá trình thi hành án.

Giá trị tài sản giao nộp để được xem xét giảm án đối với tội tạm ô tài sản và tội nhận hối lộ

Tại khoản 4 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025 sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 63 như sau:

“Người bị kết án tù chung thân về tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ chỉ có thể được xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt khi đã chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản tham ô, nhận hối lộ và đã hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn.”

Mặc dù đã bỏ hình phạt tử hình đối với tội tham ô tài sản và tội nhận hối lộ nhưng theo quy định này đối với với trường hợp bị kết án tù chung thân về tội này chỉ được xem xét giảm thời hạn thời hạn chấp hành hình phạt khi đã chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản tham ô, nhận hối lộ và đã hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn.

Có thể thấy điều kiện được giảm án khá tương đồng với điều kiện không thi hành án tử hình theo quy định cũ (nêu tại phần trên) đối với 02 tội danh này. Bởi lẽ, một trong những hệ quả nghiêm trọng nhất của tội phạm tham nhũng là thiệt hại kinh tế. Mặc dù hình phạt đã nhân đạo hơn, chính sách vẫn hướng đến việc thu hồi tài sản công bị chiếm đoạt, đảm bảo lợi ích của Nhà nước và xã hội. Đồng thời, quy định này cũng có giá trị khuyến khích người phạm tội tích cực khai báo trong quá trình giải quyết vụ án.

Bổ sung tội sử dụng trái phép chất ma tuý

Trước đây, hành vi sử dụng ma túy chỉ bị xử lý hành chính. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc này không đủ sức răn đe, dẫn đến tình trạng tái nghiện cao và phát sinh nhiều tội phạm khác liên quan như trộm cắp, cướp giật, giết người.

Do đó, tại khoản 20 Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự 2025 đã bổ sung Điều 256a quy định định về Tội sử dụng trái phép chất ma tuý. Theo đó, người nào sử dụng tái phép chất ma tuý thuộc một trong những trường hợp sau đây có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, mức hình phạt nhẹ nhất là 02 năm tù và nặng nhất là 05 năm tù. Cụ thể các trường hợp sau:

• Đang trong thời hạn cai nghiện ma túy hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;
• Đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;
• Đang trong thời hạn 02 năm kể từ ngày hết thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy và trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;
• Đang trong thời hạn 02 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy.

Việc hình sự hóa hành vi sử dụng trái phép chất ma túy cho thấy một sự thay đổi cơ bản trong tư duy lập pháp của Nhà nước Việt Nam. Hành vi này không còn chỉ được coi là một tệ nạn xã hội mà đã được xem là một hành vi nguy hiểm cho cộng đồng, xâm phạm đến trật tự công cộng và sức khỏe con người, cần phải bị xử lý hình sự.

Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc tăng cường tính răn đe của pháp luật. Khi sử dụng ma túy có thể dẫn đến việc bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nó sẽ tác động mạnh mẽ đến nhận thức của người dân, đặc biệt là giới trẻ, giúp phòng ngừa và ngăn chặn nguồn cầu ma túy ngay từ gốc. Hơn nữa, việc này cũng giúp cơ quan chức năng có cơ sở pháp lý vững chắc hơn để kiểm soát, quản lý người nghiện và giảm thiểu các tội phạm phát sinh do ma túy, góp phần đảm bảo an ninh trật tự xã hội một cách hiệu quả hơn.

Nâng mức hình phạt tiền đối với các tội về hàng giả, môi trường, an toàn thực phẩm, tham nhũng

Việc nâng mức hình phạt tiền đối với các tội về hàng giả, môi trường, an toàn thực phẩm, và tham nhũng trong Luật sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự năm 2025 diễn ra trong bối cảnh các loại tội phạm này đã đạt đến mức độ nguy cấp, với thủ đoạn ngày càng tinh vi. Các hành vi này gây ra những hậu quả vô cùng nghiêm trọng về sức khỏe, kinh tế và môi trường, làm xói mòn niềm tin của người dân vào pháp luật. Mức phạt tiền cũ không còn đủ sức răn đe, lợi nhuận thu được từ hành vi phạm tội vẫn cao hơn nhiều so với rủi ro, khiến tội phạm tiếp tục tái diễn.

Cụ thể, tại khoản 12 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025, hình phạt tiền đối với các tội về môi trường, an toàn thực phẩm, ma tuý đã được tăng gấp đôi. Điển hình là:

• Tội gây ô nhiễm môi trường (Điều 235)
• Tội vi phạm quy định về quản lý chất thải nguy hại (Điều 236)
• Tội sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 248),
• Tội tàng trữ trái phép chất ma túy (Điều 249),
• Tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251),
• Tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm (Điều 317)

Trên đây là các điểm mới Bộ luật Hình sự sửa đổi 2025. Hy vọng rằng, những nội dung chúng tôi chia sẻ đã cung cấp cho Quý Khách hàng cái nhìn tổng quan và toàn diện về những thay đổi của Bộ luật Hình sự. Nếu có vướng mắc hoặc có yêu cầu hỗ trợ các vấn đề pháp lý, Quý khách hàng vui lòng liên hệ với Luật Việt An để được hỗ trợ kịp thời.