Điểm mới đáng chú ý của Luật sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ 2025

Ngày 10/12/2025, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ (Luật số 131/2025/QH15). Đây là lần sửa đổi thứ 5 kể từ khi Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 được ban hành. Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 có hiệu lực từ ngày 1/10/2025. Việc ban hành luật này đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội, hội nhập quốc tế và bảo hộ hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ.

Tổng hợp về các điểm mới đáng chú ý của Luật sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ 2025

• Quy định vấn đề sở hữu trí tuệ gắn với trí tuệ nhân tạo
• Quy định rút ngắn thời hạn thẩm định nội dung đăng ký sở hữu công nghiệp
• Đơn giản hóa thành phần hồ sơ đăng ký sở hữu công nghiệp
• Chuyển từ “bảo vệ quyền” sang “tài sản hóa, thương mại hóa” sở hữu trí tuệ
• Thắt chặt trách nhiệm pháp lý về SHTT của nền tảng số và trung gian thanh toán

Quy định vấn đề sở hữu trí tuệ gắn với trí tuệ nhân tạo AI

Lần đầu tiên, khung pháp lý về SHTT chính thức ghi nhận tầm ảnh hưởng của AI. Luật giao Chính phủ “việc phát sinh, xác lập quyền sở hữu trí tuệ […] trong trường hợp đối tượng quyền sở hữu trí tuệ được tạo ra có sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo”. Đây là bước đi tiên phong nhằm giải quyết những tranh chấp về tư cách tác giả và chủ sở hữu trong thời đại công nghệ mới.

Quy định về AI/Dữ liệu lớn: cho phép sử dụng tác phẩm đã công bố để huấn luyện

Ngoài ra, Luật SHTT sửa đổi năm 2025 đã bổ sung khoản 5 Điều 7 Luật Sở hữu trí tuệ, cho phép tổ chức, cá nhân chính thức được huấn luyện AI bằng quyền sở hữu trí tuệ đã công bố “với điều kiện việc sử dụng này không ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ”.

Quy định mới này vừa mở ra cơ hội ứng dụng công nghệ vào sáng tạo, nhưng cũng đặt ra những giới hạn nhất định cho việc sử dụng AI, khi chỉ cho phép AI sử dụng tác phẩm của người khác trong các mục đích nghiên cứu khoa học, thử nghiệm và huấn luyện AI, đồng thời phải đảm bảo không ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền lợi của tác giả.

Cơ chế xử lý vi phạm trên môi trường số (Gỡ bỏ nội dung – Takedown notice)

Luật 2025 đã bổ sung vào Điều 202 về Các biện pháp dân sự xử lý xâm phạm quyền SHTT về cơ chế gỡ bỏ nội dung vi phạm – Takedown notice gắn liền với môi trường số, thương mại điện tử. Cụ thể Luật mới cho phép các chủ thể quyền sử dụng:

“7. Buộc gỡ bỏ, ẩn hoặc vô hiệu hóa truy cập đến thông tin, nội dung, tài khoản, trang thông tin điện tử, ứng dụng hoặc các định danh địa chỉ Internet có liên quan đến hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.”

Cùng với quy định về hành động của các sàn TMĐT trong cơ chế chống lại vi phạm SHTT trên môi trường số tại Nghị định 85/2021/NĐ-CP về thương mại điện tử, quy định gốc của Luật SHTT sửa đổi đã bù đắp lỗ hổng đối với quyền yêu cầu của chủ thể quyền – quyền gốc trong SHTT. Đây là cơ sở để thực thi các quy định trong nghị định về TMĐT được triển khai mạnh mẽ hơn, đặt ra chế tài buộc sàn TMĐT phải có cơ chế phản hồi kịp thời do áp lực từ cả chủ thể quyền.

Quy định rút ngắn thời hạn thẩm định nội dung đăng ký sở hữu công nghiệp

Thời hạn thẩm định nội dung nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp và chỉ dẫn địa lý rút ngắn từ 6 tháng còn 5 tháng

Trước đây, theo khoản 2 Điều 119 Luật SHTT, thời hạn thẩm định nội dung đơn đăng ký sở hữu công nghiệp như sau:

• Sáng chế: trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày công bố đơn;
• Nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp và chỉ dẫn địa lý: trong thời hạn 6 tháng kể từ ngày công bố đơn.

Tuy nhiên, quy định mới tại Luật SHTT năm 2025 đã rút ngắn thời hạn thẩm định nội dung đơn đăng ký nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp và chỉ dẫn địa lý còn 5 tháng.

Cơ chế thẩm định nội dung nhanh đối với sáng chế, nhãn hiệu chỉ trong thời hạn 3 tháng

Luật SHTT năm 2025 đã bổ sung thêm khoản 2a vào sau Điều 119 Luật SHTT, cụ thể:

“2a. Trong các trường hợp theo quy định của Chính phủ, người nộp đơn có quyền yêu cầu thẩm định nội dung nhanh đối với đơn đăng ký sáng chế, đơn đăng ký nhãn hiệu. Việc thẩm định nội dung nhanh được thực hiện trong thời hạn ba tháng kể từ thời điểm quy định tại điểm a hoặc điểm b khoản 2 Điều này.”.

Như vậy, Luật Sở hữu trí tuệ 2025 đã bổ sung cơ chế “thẩm định nội dung nhanh”, cho phép rút ngắn thời gian xem xét đơn đăng ký sáng chế và nhãn hiệu xuống chỉ còn 03 tháng (thay vì 12 tháng đối với sáng chế và 05 tháng đối với nhãn hiệu như trước đây).

Quy định này mang ý nghĩa chiến lược trong việc tối ưu hóa lộ trình thương mại hóa tài sản trí tuệ, giúp các doanh nghiệp và startup công nghệ chớp thời cơ thị trường để khẳng định quyền sở hữu trong những lĩnh vực có tốc độ thay đổi nhanh chóng như AI hay công nghệ sinh học.

Đồng thời, đây cũng là bước đột phá trong cải cách hành chính, tạo ra lợi thế cạnh tranh quốc gia nhằm thu hút các tập đoàn đa quốc gia đặt trung tâm R&D tại Việt Nam, nơi mà các thành quả sáng tạo được bảo hộ pháp lý trong thời gian ngắn kỷ lục.

Đơn giản hóa thành phần hồ sơ đăng ký sở hữu công nghiệp

Một trong điểm mới đáng chú ý của Luật sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ 2025 là sửa đổi về mặt cấu trúc tại Điều 100, thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận trong việc chuẩn bị hồ sơ đăng ký sở hữu công nghiệp. Cụ thể:

Từ liệt kê cứng nhắc đến khung nguyên tắc linh hoạt

Thay vì duy trì một danh mục các loại giấy tờ như quy định cũ (tờ khai, giấy ủy quyền, tài liệu chứng minh nguồn gen, chứng từ lệ phí…), luật mới chỉ đưa ra một quy định mang tính bao quát: “Hồ sơ bao gồm các tài liệu về đối tượng yêu cầu bảo hộ và các tài liệu liên quan khác”.

Lưu ý: Sự thay đổi này không có nghĩa là các tài liệu bổ trợ (như giấy ủy quyền hay quyền ưu tiên) bị bãi bỏ. Thay vào đó, nó tạo ra một hành lang pháp lý linh hoạt hơn, cho phép các nghị định hướng dẫn chi tiết có thể điều chỉnh danh mục hồ sơ theo từng thời kỳ mà không cần sửa đổi luật gốc.

Chuẩn hóa phạm vi bảo hộ: “Một đơn – Một văn bằng”

Một điểm mới đáng chú ý là luật đã luật hóa nguyên tắc: Mỗi đơn đăng ký chỉ được yêu cầu cấp một văn bằng bảo hộ cho duy nhất một đối tượng. Điều này giúp hệ thống quản trị dữ liệu trở nên minh bạch, tránh tình trạng chồng chéo và giúp quá trình tra cứu, thẩm định trở nên mạch lạc hơn.

Chuyển trọng tâm từ “Tiền kiểm” sang “Hậu kiểm”

Luật 2025 đặt trách nhiệm cao nhất lên vai người nộp đơn. Người nộp đơn có quyền tự kê khai thông tin một cách tối giản, nhưng phải hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính trung thực.

Nếu cơ quan chức năng phát hiện bất kỳ sự gian lận hay sai lệch thông tin nào, văn bằng bảo hộ sẽ bị thu hồi ngay lập tức.

Việc đơn giản hóa này không chỉ là giảm bớt rào cản hành chính cho doanh nghiệp mà còn thể hiện sự tin tưởng vào tính tự giác của chủ thể sáng tạo, đồng thời giúp Việt Nam tiệm cận hơn với các tiêu chuẩn đăng ký sở hữu trí tuệ quốc tế.

Chuyển từ “bảo vệ quyền” sang “tài sản hóa, thương mại hóa” sở hữu trí tuệ

Luật sửa đổi cũng đã bổ sung Điều 8a – một điều hoàn toàn mới, lần đầu tiên quy định trực tiếp về quản lý và khai thác quyền SHTT như một loại tài sản.

Luật bổ sung các cơ chế linh hoạt nhằm biến tài sản trí tuệ thành nguồn lực kinh tế thực thụ:

• Trách nhiệm quản trị: Nâng cao vai trò của chủ sở hữu trong việc tự quản trị nội bộ tài sản trí tuệ.
• Đa dạng hóa giao dịch: Khẳng định quyền SHTT là tài sản hợp pháp dùng để góp vốn, thế chấp và đầu tư kinh doanh.
• Cơ chế hỗ trợ: Nhà nước cam kết khuyến khích các doanh nghiệp khai thác quyền SHTT để huy động vốn, tạo động lực phát triển sản xuất bền vững.

Đây là điểm nhấn quan trọng để đưa quyền SHTT (nhất là sáng chế/giải pháp hữu ích, nhãn hiệu…) từ “ quyền pháp lý ” trở thành “ tài sản tài chính ” trong các giao dịch ngân hàng – thương mại, đồng thời đặt yêu cầu nâng chuẩn về định giá, hồ sơ pháp lý của tài sản và quản trị rủi ro (tình trạng hiệu lực, phạm vi bảo hộ, tranh chấp, nghĩa vụ duy trì…).

Thắt chặt trách nhiệm pháp lý về SHTT của nền tảng số và trung gian thanh toán

Để bảo vệ quyền lợi chính đáng trên không gian mạng, Luật bổ sung Điều 198b về trách nhiệm pháp lý về quyền sở hữu trí tuệ đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian và chủ quản nền tảng số quy định cụ thể trách nhiệm của các bên liên quan:

• Chủ quản nền tảng số: Bắt buộc triển khai các giải pháp kỹ thuật và hành chính để ngăn chặn vi phạm SHTT.
• Cơ chế phối hợp: Yêu cầu các doanh nghiệp trung gian phải cộng tác chặt chẽ với cơ quan quản lý và chủ thể quyền để xử lý triệt để các hành vi xâm phạm quyền SHTT trực tuyến.

Tác động của Luật sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ 2025 đến các nhóm chủ thể

Đối với Start-up công nghệ

Nhóm doanh nghiệp công nghệ, đặc biệt là các đơn vị phát triển AI, là đối tượng hưởng lợi lớn nhất nhưng cũng đối mặt với trách nhiệm cao nhất:

• Tối ưu hóa thời gian (Time-to-market): Cơ chế thẩm định nhanh trong 3 tháng là “cú hích” cực lớn. Startup có thể xác lập quyền sở hữu gần như ngay lập tức để gọi vốn hoặc ký kết hợp đồng độc quyền, thay vì phải chờ đợi hơn một năm như trước.
• Hợp pháp hóa dữ liệu đầu vào: Quy định cho phép dùng tác phẩm đã công bố để huấn luyện AI giúp tháo gỡ nút thắt về “vùng xám” bản quyền. Doanh nghiệp có thể tự tin xây dựng tập dữ liệu lớn (Big Data) mà không lo ngại các rủi ro pháp lý đình trệ, miễn là tuân thủ nguyên tắc tiếp cận hợp pháp.
• Vốn hóa trí tuệ: Mở ra cơ hội dùng mã nguồn, thuật toán đã được bảo hộ làm tài sản thế chấp vay vốn ngân hàng, giúp giải quyết bài toán thiếu tài sản hữu hình của các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Đối với Nghệ sĩ/KOLs

• Kiểm soát việc sao chép của AI: Dù AI được phép học từ tác phẩm công khai, nhưng nghệ sĩ có công cụ pháp lý để phản đối nếu việc “học” này gây ảnh hưởng bất hợp lý (ví dụ: AI tạo ra sản phẩm nhái phong cách gây thiệt hại kinh tế trực tiếp cho tác giả).
• Trách nhiệm của nền tảng số: Với Điều 198b Luật SHTT, các nghệ sĩ/KOLs giờ đây có quyền yêu cầu các sàn TMĐT, mạng xã hội và cả trung gian thanh toán phải chủ động ngăn chặn nội dung vi phạm. Việc gỡ bỏ nội dung xâm phạm (tác phẩm phái sinh không phép, deepfake) sẽ nhanh chóng và triệt để hơn nhờ cơ chế phối hợp bắt buộc.
• Cơ chế xác lập quyền AI: Luật ghi nhận các đối tượng tạo ra có sử dụng AI, giúp nghệ sĩ định hình rõ quyền sở hữu khi họ sử dụng công cụ AI để hỗ trợ sáng tạo, tránh tranh chấp về tư cách tác giả.

Đối với Doanh nghiệp XNK

Quy định mới giúp doanh nghiệp XNK thích ứng tốt hơn với các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA):

• Kiểm soát biên giới nghiêm ngặt: Luật thắt chặt các biện pháp kiểm soát hàng giả mạo SHTT tại cửa khẩu. Doanh nghiệp sở hữu thương hiệu mạnh sẽ được bảo vệ tốt hơn trước hàng nhái nhập khẩu, đồng thời hàng xuất khẩu của Việt Nam cũng tăng uy tín về tính chính danh trên trường quốc tế.
• Đơn giản hóa thủ tục quốc tế: Hồ sơ đăng ký theo “khung nguyên tắc” giúp doanh nghiệp dễ dàng đồng bộ hóa hồ sơ khi đăng ký nhãn hiệu/sáng chế tại nước ngoài, giảm chi phí hành chính và sai sót kỹ thuật.
• Minh bạch trách nhiệm: Việc chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” buộc các doanh nghiệp XNK phải cực kỳ cẩn trọng trong khâu khai báo thông tin. Sự trung thực trở thành yêu cầu sống còn để duy trì hiệu lực của các văn bằng bảo hộ tại nhiều thị trường khác nhau.

Với việc đặt trọng tâm vào thương mại hóa tài sản trí tuệ, đơn giản hóa thủ tục hành chiính và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 được kỳ vọng là nền tảng pháp lý quan trọng, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.

Trên đây là cập nhật điểm mới đáng chú ý của Luật sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ 2025. Quý khách hàng có nhu cầu tư vấn về đăng ký bảo hộ các đối tượng quyền sở hữu trí tuệ, vui lòng liên hệ Luật Việt An để được tư vấn, hỗ trợ tốt nhất!