Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025

Ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đây là một trong bốn Nghị quyết được coi là “bộ tứ trụ cột” đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Nhằm cụ thể hóa tinh thần tại Nghị quyết 57-NQ/TW, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo vào ngày 27/06/2025, mở đường cho Việt Nam vươn lên bằng tri thức, khoa học và đổi mới sáng tạo. Sau đây, Luật Việt An sẽ cập nhật những quy định mới đáng chú ý tại Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025.

Tổng hợp điểm mới đáng chú ý tại Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025

Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 sẽ chính thức có hiệu lực từ 01/10/2025, trong đó có một số điểm mới đáng chú ý như sau:

• Đưa hoạt động “đổi mới sáng tạo” vào Luật, ngang hàng với khoa học công nghệ;
• Nhiều chính sách ưu đãi, thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ;
• Chuyển trọng tâm phát triển công nghệ về doanh nghiệp;
• Việc phát triển, ứng dụng AI phải đặt dưới sự kiểm soát của con người;
• Rủi ro trong nghiên cứu khoa học, kỹ thuật và công nghệ có thể được miễn trách nhiệm hành chính, trách nhiệm hình sự;
• Thêm 3 khoản thu nhập được miễn thuế thu nhập cá nhân;…

Lần đầu tiên đưa hoạt động “đổi mới sáng tạo” vào Luật, ngang hàng với khoa học công nghệ

Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 tại Điều 3 đã giải thích như sau:

• Đổi mới sáng tạo là hoạt động tạo ra sản phẩm mới, dịch vụ mới, quy trình mới, mô hình kinh doanh mới hoặc cải tiến đáng kể so với sản phẩm, dịch vụ, quy trình, mô hình kinh doanh đã có.
• Hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo bao gồm: Nghiên cứu cơ bản; Nghiên cứu ứng dụng; Phát triển công nghệ; phát triển giải pháp xã hội; Sản xuất thử nghiệm; Ứng dụng, chuyển giao công nghệ; Đổi mới sáng tạo dựa trên đổi mới công nghệ, sáng tạo công nghệ, nâng cao hiệu suất công nghệ; Khởi nghiệp sáng tạo…

Như vậy, đổi mới sáng tạo, lần đầu tiên được đưa vào Luật và được đặt ngang hàng với khoa học công nghệ. Đây là một sự thay đổi căn bản trong tư duy phát triển. với kỳ vọng đóng góp 4% vào tăng trưởng GDP, trong đó đổi mới sáng tạo chiếm 3%. Đây là sự chuyển dịch từ tư duy “khoa học đi trước, ứng dụng theo sau” sang lấy thị trường và sản phẩm làm động lực. Trong khi khoa học công nghệ là hoạt động chuyên môn của các nhà khoa học, tập trung vào nghiên cứu, phát triển tri thức và công nghệ mới, thì đổi mới sáng tạo là quá trình của toàn dân.

Nhiều chính sách ưu đãi, thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ

Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 hướng tới cân bằng nghiên cứu khoa học tự nhiên và khoa học xã hội, khuyến khích kết hợp liên ngành. Điều này nhằm đảm bảo các công nghệ phát triển gắn liền với giá trị đạo đức cốt lõi của nhân loại. Đồng thời, Luật phân biệt rõ cách tiếp cận giữa nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, tập trung nhiều hơn cho phát triển công nghệ để tạo tác động nhanh, đồng thời đưa ra các chính sách cụ thể để thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ:

Chính sách của Nhà nước về thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học (Điều 29)

Về nghiên cứu cơ bản:

• Nhà nước đầu tư cho nghiên cứu cơ bản nhằm xây dựng nền tảng cho hệ thống khoa học và công nghệ quốc gia, giữ vai trò dẫn dắt cho phát triển tri thức, tạo cơ sở cho nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, nâng cao tiềm lực, vị thế khoa học quốc gia và góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong dài hạn;
• Nhà nước phát triển nghiên cứu cơ bản theo định hướng có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên tập trung cho một số lĩnh vực khoa học có thế mạnh để đạt trình độ khu vực và quốc tế hoặc lĩnh vực công ích có tầm quan trọng chiến lược;
• Nhà nước phân bổ nguồn lực cho nghiên cứu cơ bản tại viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục đại học theo nguyên tắc phù hợp với chức năng, thế mạnh của từng tổ chức và dựa trên kết quả đánh giá hiệu quả hoạt động;…

Việc chuyển dịch nghiên cứu cơ bản về các cơ sở giáo dục đại học là phù hợp với thông lệ quốc tế, tất cả các quốc gia đều coi các cơ sở giáo dục đại học là trung tâm nghiên cứu, đặc biệt là nghiên cứu cơ bản do đây là nơi tập trung nhiều nhất nhân lực nghiên cứu cơ bản, nhất là nhân lực trẻ (đội ngũ giáo viên, giáo sư, sinh viên, nghiên cứu sinh). Việc điều chỉnh nhu cầu nghiên cứu cơ bản xuất phát từ yêu cầu thực tiễn trong nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ tạo sự gắn kết giữa các loại hình nghiên cứu và tăng tỷ trọng nghiên cứu có tác động vào thực tiễn.

Về nghiên cứu ứng dụng:

• Nhà nước ưu tiên bố trí nguồn lực để thúc đẩy hoạt động nghiên cứu ứng dụng nhằm giải quyết vấn đề thực tiễn, góp phần phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo đảm quốc phòng, an ninh;
• Nhà nước tập trung đầu tư cho nhiệm vụ nghiên cứu ứng dụng trong lĩnh vực có nhu cầu cấp thiết, tiềm năng phát triển và khả năng áp dụng vào sản xuất, đời sống;
• Nhà nước khuyến khích viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục đại học, tổ chức khoa học và công nghệ khác phối hợp với doanh nghiệp trong việc đề xuất, triển khai, ứng dụng kết quả nghiên cứu ứng dụng vào thực tiễn;…

Về nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn bao gồm:

• Nhà nước chú trọng phát triển nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn, đặc biệt là nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học cho việc xây dựng đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; nghiên cứu bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc, con người và xã hội Việt Nam; góp phần tạo nền tảng phát triển kinh tế, văn hóa, con người;
• Nhà nước thúc đẩy kết nối khoa học lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn với lĩnh vực khác; ưu tiên cấp kinh phí ngân sách nhà nước cho nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có nội dung liên ngành, kết hợp giữa khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật với khoa học xã hội và nhân văn, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ mới;…

Chính sách của Nhà nước về thúc đẩy phát triển công nghệ (Điều 30)

Nhà nước xác định phát triển công nghệ là cầu nối giữa nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, đóng vai trò trung tâm trong việc chuyển hóa tri thức thành sản phẩm, dịch vụ, giá trị kinh tế – xã hội.

Nhà nước hỗ trợ phát triển công nghệ thông qua hình thức sau đây:

• Tài trợ, đặt hàng thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu và phát triển công nghệ;
• Hỗ trợ đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng nghiên cứu và phát triển công nghệ, phòng thí nghiệm trọng điểm, trung tâm nghiên cứu và phát triển công nghệ trong một số lĩnh vực trọng điểm.

Chuyển trọng tâm phát triển công nghệ về doanh nghiệp

Lần đầu tiên, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 dành một chương riêng (Chương IV) để quy định các chính sách thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp. Theo đó Điều 34 quy định “Nhà nước thúc đẩy phát triển toàn diện hệ thống đổi mới sáng tạo lấy doanh nghiệp làm trung tâm, bảo đảm kết nối hiệu quả giữa doanh nghiệp, cơ sở giáo dục, cơ sở nghiên cứu, tổ chức trung gian, cơ quan nhà nước và cộng đồng”.

Doanh nghiệp khoa học và công nghệ là doanh nghiệp thực hiện hoạt động nghiên cứu, phát triển, chuyển giao, đổi mới công nghệ, có năng lực hấp thụ, làm chủ công nghệ và mang lại hiệu quả về kinh tế, xã hội, môi trường. Doanh nghiệp khoa học và công nghệ được hưởng những ưu đãi như:

• Ưu tiên thuê đất, cơ sở hạ tầng tại khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế, khu công nghệ cao, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung;
• Ưu tiên sử dụng trang thiết bị nghiên cứu, phát triển tại phòng thí nghiệm dùng chung, cơ sở ươm tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo;
• Được hỗ trợ thông tin, truyền thông, xúc tiến thương mại.

Ngoài ra, theo Điều 35, chi phí tài trợ cho cho nghiên cứu được tính vào chi phí được trừ thuế thu nhập doanh nghiệp:

• Chi phí của doanh nghiệp tài trợ cho nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, khoản chi cho nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp.
• Chi phí khi xác định thu nhập chịu thuế của doanh nghiệp đối với hoạt động nghiên cứu và phát triển được trừ theo tỷ lệ phần trăm tính trên chi phí thực tế của hoạt động này theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp.

Có thể thấy, doanh nghiệp được trao quyền và khuyến khích mạnh mẽ để đầu tư cho nghiên cứu phát triển, không chỉ bằng nguồn lực của mình mà còn được hỗ trợ từ ngân sách nhà nước thông qua các chính sách “mồi” tài chính, theo nguyên tắc “Nhà nước chi 1 đồng để thu hút 3-4 đồng từ doanh nghiệp”. Nếu trước đây, ngân sách nhà nước tài trợ cho nghiên cứu phát triển của doanh nghiệp chỉ được 10% thì thời gian tới sẽ là 70-80%.

Việc phát triển, ứng dụng AI phải đặt dưới sự kiểm soát của con người

So với quy định của Luật Khoa học và Công nghệ 2013, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo 2025 đã bổ sung một số nguyên tắc mới trong hoạt hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tại Điều 5:

• Hoạt động phải nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững; lấy con người làm trung tâm, tôn trọng quyền con người.
• Nghiên cứu trong lĩnh vực y tế, công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo và lĩnh vực khác liên quan trực tiếp đến con người phải bảo đảm tuân thủ quy định của Luật này, quy định khác của pháp luật có liên quan và bảo đảm việc phát triển, ứng dụng công nghệ luôn đặt dưới sự giám sát, kiểm soát của con người.
• Phát triển hệ thống tiêu chuẩn làm nền tảng thiết lập chuẩn mực trình độ công nghệ, định hướng nghiên cứu, phát triển, ứng dụng công nghệ, tạo cơ sở cho việc ngăn chặn, loại bỏ công nghệ lạc hậu, công nghệ ảnh hưởng xấu đến kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh, môi trường, sức khỏe con người; hỗ trợ đăng ký, bảo hộ, quản lý, khai thác quyền sở hữu trí tuệ; thúc đẩy hoạt động đổi mới sáng tạo.
• Nhà nước quản lý hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo chủ yếu theo nguyên tắc hậu kiểm, tập trung đánh giá kết quả thực hiện, không can thiệp vào phương pháp, quy trình thực hiện; bảo đảm quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình của tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân.

Rủi ro trong nghiên cứu khoa học, kỹ thuật và công nghệ có thể được miễn trách nhiệm hành chính, trách nhiệm hình sự

Trước đây, Điều 23 Luật Khoa học và Công nghệ 2013 chỉ cho phép được miễn trách nhiệm dân sự trong trường hợp xảy ra thiệt hại, rủi ro gây ra cho Nhà nước trong quá trình thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ do nguyên nhân khách quan, mặc dù đã thực hiện đầy đủ quy trình, quy định về nghiên cứu khoa học.

Tuy nhiên với các quy định mới tại Điều 9 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo 2025, rủi ro trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có thể được miễn cả trách nhiệm hành chính, trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp, bao gồm:

• Tổ chức, cá nhân thực hiện nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo được loại trừ trách nhiệm hành chính, miễn trách nhiệm dân sự đối với thiệt hại gây ra cho Nhà nước nếu đã tuân thủ đầy đủ quy trình, quy định trong quá trình triển khai thực hiện nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo và không có hành vi gian lận, cố ý vi phạm pháp luật, không sử dụng sai mục tiêu, phạm vi kinh phí;
• Tổ chức, cá nhân phê duyệt và quản lý nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo sử dụng ngân sách nhà nước, kinh phí hợp pháp khác của đơn vị sự nghiệp công lập hoặc kinh phí của doanh nghiệp nhà nước được loại trừ trách nhiệm hành chính, miễn trách nhiệm dân sự nếu đã tuân thủ đầy đủ quy định, quy trình về phê duyệt, quản lý nhiệm vụ và không có hành vi vi phạm pháp luật nhưng kết quả của nhiệm vụ không đạt được mục tiêu đề ra;
• Loại trừ trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự đối với rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ.

Thêm 3 khoản thu nhập về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được miễn thuế thu nhập cá nhân

Khoản 3 Điều 71 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 đã bổ sung các khoản 18, 19, 20 vào sau khoản 17 Điều 4 về thu nhập được miễn thuế quy định tại Luật Thuế thu nhập cá nhân. Theo đó, thêm 03 khoản thu nhập được miễn thuế thu nhập cá nhân gồm:

• Thu nhập từ tiền lương, tiền công từ thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
• Thu nhập từ quyền tác giả của nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo khi kết quả nhiệm vụ được thương mại hóa theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, pháp luật về sở hữu trí tuệ.
• Thu nhập của nhà đầu tư cá nhân, chuyên gia làm việc cho dự án khởi nghiệp sáng tạo, sáng lập viên doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, nhà đầu tư cá nhân góp vốn vào quỹ đầu tư mạo hiểm.

Có thể thấy, trong bối cảnh thế giới đang bước vào kỷ nguyên của tri thức, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực then chốt cho mọi quốc gia phát triển, với Việt Nam, việc ban hành Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo 2025 không chỉ là yêu cầu cải cách pháp lý, mà còn là bước định hướng chiến lược, tạo nền tảng thể chế cho phát triển dựa vào trí tuệ Việt.

Quý khách hàng có thắc mắc liên quan hay có nhu cầu tư vấn pháp lý trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, vui lòng liên hệ Luật Việt An để được tư vấn, hỗ trợ tốt nhất!