Nghị định 29/2026/NĐ-CP/NĐ-CP: Quy trình mua bán trên Sàn giao dịch tín chỉ Carbon Việt Nam

Ngày 19/01/2026, Chính phủ đã chính thức ký ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong quá trình hình thành và vận hành thị trường carbon tại Việt Nam, tiến tới mốc mục tiêu Net Zero 2050 đã cam kết phạm vi toàn cầu. Để tránh những vi phạm trong quá trình tuân thủ các quy định mới, hãy cùng Luật Việt An phân tích chi tiết Nghị định 29/2026/NĐ-CP/NĐ-CP: Quy trình mua bán trên Sàn giao dịch tín chỉ Carbon Việt Nam.

Nội dung Nghị định 29/2026/NĐ-CP/NĐ-CP: Hướng dẫn chi tiết về Sàn giao dịch Carbon trong nước

Nghị định 29/2026/NĐ-CP/NĐ-CP quy định về các hoạt động liên quan đến sàn giao dịch cacrbon trong nước, bao gồm đăng ký, cấp mã trong nước, chuyển quyền sở hữu, lưu ký, giao dịch và thanh toán giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon đủ điều kiện được giao dịch theo quy định pháp luật.

Nghị định 29/2026/NĐ-CP/NĐ-CP áp dụng đối với:

• Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam.
• Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam.
• Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội.
• Các cơ quan, tổ chức tham gia giao dịch trên sàn giao dịch các-bon trong nước theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường.
• Các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động tổ chức vận hành sàn giao dịch các-bon trong nước, đăng ký, cấp mã trong nước, chuyển quyền sở hữu, lưu ký, giao dịch và thanh toán giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon.

Điều kiện tham gia Sàn giao dịch tín chỉ Carbon từ năm 2026: Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?

Căn cứ Điều 18 Nghị định 29/2026/NĐ-CP/NĐ-CP, điều kiện tham gia Sàn giao dịch tín chỉ Carbon từ năm 2026 phải đáp ứng các yêu cầu sau:

• Thành viên giao dịch phải là công ty chứng khoán hoạt động theo Luật Chứng khoán, được chấp thuận tham gia hệ thống lưu ký và thanh toán giao dịch carbon;
• Không thuộc diện bị cảnh báo, kiểm soát;
• Đáp ứng yêu cầu về hạ tầng công nghệ thông tin và quy trình nghiệp vụ theo quy chế của Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam.
• Các chủ thể được tham gia giao dịch trên sàn giao dịch các-bon trong nước là đối tượng thực hiện trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon theo quy định tại Nghị định số 06/2022/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 119/2025/NĐ-CP (Điều 7).

Doanh nghiệp cần chuẩn bị thực hiện những thủ tục sau trước khi tham gia giao dịch trên sàn:

• Đo đạc: Bắt buộc phải có hệ thống Đo đạc – Báo cáo – Thẩm định (MRV) được xác nhận bởi đơn vị thẩm định độc lập.
• Đăng ký: Đăng ký tài khoản trên hệ thống đăng ký quốc gia.
• Chiến lược: Quyết định nên bán ngay để lấy dòng tiền hay tích trữ chờ giá lên.

Cách đăng ký tài khoản và giao dịch hạn ngạch phát thải theo Nghị định 29/2026/NĐ-CP/NĐ-CP

Theo Nghị định, hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon được giao dịch là các loại được phép trao đổi theo quy định tại Nghị định số 06 ngày 7/1/2022 của Chính phủ quy định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ozone được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 119/2025/NĐ-CP.

Về đăng ký, cấp mã trong nước theo Điều 11:

• Hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon phải được đăng ký tập trung trên Hệ thống đăng ký quốc gia do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý trước khi lưu ký, giao dịch.
• Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện đăng ký thông tin về hạn ngạch, tín chỉ và tổ chức sở hữu; đồng thời cấp mã trong nước thống nhất và gửi danh sách cho Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội.

Căn cứ vào quy định về tổ chức và vận hành thị trường carbon trong nước tại Nghị định 29/2026/NĐ-CP/NĐ-CP, doanh nghiệp muốn tham gia mua bán hạn ngạch phát thải khí nhà kính phải thực hiện đúng quy trình 04 bước sau đây:

Cách đăng ký tài khoản và giao dịch hạn ngạch phát thải theo Nghị định 29/2026/NĐ-CP/NĐ-CP

Bước 1: Đăng ký thành viên tham gia thị trường

Trước khi mở tài khoản giao dịch, doanh nghiệp phải được công nhận tư cách thành viên. Sàn giao dịch không mở cửa tự do cho tất cả các đơn vị mà có sự chọn lọc dựa trên năng lực và nghĩa vụ.

Theo Khoản 4 Điều 13, Khoản 1 Điều 14 Nghị định 29/2026/NĐ-CP thì Chủ thể tham gia chỉ được sử dụng 01 tài khoản lưu ký và 01 tài khoản giao dịch tại Thành viên lưu ký/giao dịch các-bon (thường là các Công ty chứng khoán được cấp phép).

• Ngoại lệ: Được dùng thêm 01 tài khoản tạm thời chỉ khi thực hiện chuyển khoản sang thành viên lưu ký khác, sau đó phải hủy ngay.

Tài khoản này phải tách biệt hoàn toàn với các hoạt động giao dịch chứng khoán khác. Hệ thống phải hiển thị riêng biệt cấu phần giao dịch các-bon ngay từ khi đăng nhập. Không được phép bù trừ chéo hoặc vay mượn tài sản với các tiểu khoản khác.

• Đăng ký thông tin (Điểm b Khoản 4 Điều 13 Nghị định): Trước khi giao dịch, tổ chức phải đăng ký thông tin tài khoản với Thành viên lưu ký để cập nhật vào hệ thống của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC).
• Hồ sơ yêu cầu: Doanh nghiệp nộp hồ sơ tới đơn vị vận hành Sàn giao dịch, bao gồm:
  • Giấy đăng ký thành viên tham gia thị trường.
  • Bản sao Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
  • Văn bản xác nhận của cơ quan quản lý chuyên ngành về kết quả giảm phát thải hoặc quyết định phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính (đây là điều kiện tiên quyết để chứng minh doanh nghiệp có “hàng” hoặc có “nhu cầu” thật).

Bước 2: Mở tài khoản giao dịch và Lưu ký hạn ngạch

Sau khi trở thành thành viên, doanh nghiệp tiến hành mở tài khoản để quản lý tài sản (hạn ngạch/tín chỉ) và tiền.

• Điều kiện: Hạn ngạch và tín chỉ phải được ký gửi tại Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam trước khi thực hiện giao dịch.

• Mở tài khoản giao dịch: Doanh nghiệp ký hợp đồng với thành viên giao dịch (công ty môi giới) hoặc mở trực tiếp tại Sàn (nếu đủ điều kiện) để được cấp Mã số giao dịch.
• Thực hiện Lưu ký:

• Chủ sở hữu gửi thông báo lên Hệ thống đăng ký quốc gia về số lượng muốn ký gửi.
• Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiểm tra và gửi danh sách chấp thuận cho Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam, trong đó nêu rõ thông tin nhận diện cơ quan, tổ chức, tài khoản lưu ký hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon và số lượng ký gửi hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon tương ứng với từng tài khoản lưu ký.
• Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam ký gửi hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon căn cứ danh sách theo quy định.

• Tài sản chỉ được coi là đã ký gửi thành công khi VSDC hoàn tất hạch toán trên hệ thống.

Bước 3: Thực hiện Giao dịch trên Sàn

Nghị định 29/2026/NĐ-CP/NĐ-CP quy định cơ chế giao dịch an toàn tuyệt đối, không cho phép bán khống hay mua nợ.

Quy định đặt lệnh được quy định tại Khoản 2 Điều 14 Nghị định 29/2026/NĐ-CP/NĐ-CP:

• Bên Mua: Phải có đủ 100% tiền trong tài khoản khi đặt lệnh.
• Bên Bán: Phải có đủ 100% hạn ngạch/tín chỉ trong tài khoản khi đặt lệnh.

Trách nhiệm kiểm soát (Khoản 3 Điều 14): Thành viên giao dịch (Môi giới) có trách nhiệm kiểm tra số dư tiền và hàng trước khi đẩy lệnh vào hệ thống. Nếu không đủ, lệnh sẽ bị từ chối ngay lập tức.

• • Doanh nghiệp Bên mua có thể sử dụng ngay số hạn ngạch vừa mua để thực hiện nghĩa vụ nộp trả (surrender) cho Nhà nước.

Bước 4: Thanh toán tức thời trong ngày (Căn cứ Điều 15)

Điểm ưu việt của Sàn giao dịch các-bon so với thị trường chứng khoán là tốc độ thanh toán cực nhanh.

Phương thức thanh toán theo Khoản 1 Điều 15 của Nghị định quy định như sau:

• Thanh toán trong cùng ngày giao dịch.
• Áp dụng phương thức thanh toán tức thời theo từng giao dịch (Gross Settlement).
• Lưu ý: Không áp dụng cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) như chứng khoán phái sinh.

Quy trình dòng tiền và tài sản (Khoản 4 Điều 15):

• Thực hiện theo nguyên tắc chuyển khoản đồng thời: Ngay khi tiền từ Bên Mua chuyển sang Bên Bán tại Ngân hàng thanh toán thì Hạn ngạch/Tín chỉ cũng được chuyển quyền sở hữu trên hệ thống VSDC.

Tác động của Nghị định 29/2026/NĐ-CP/NĐ-CP: hệ thống kiểm kê khí nhà kính  tăng chi phí sản xuất doanh nghiệp

Việc thực thi Nghị định 29/2026/NĐ-CP/NĐ-CP đặt ra yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp trong việc thiết lập hệ thống kiểm kê khí nhà kính và báo cáo giảm phát thải. Điều này dẫn đến sự gia tăng chi phí tuân thủ trong cơ cấu giá thành sản phẩm, bao gồm:

• Chi phí nhân sự chuyên trách,
• Chi phí thuê đơn vị thẩm định độc lập và chi phí đầu tư chuyển đổi công nghệ để đáp ứng hạn ngạch phát thải.

Đây là thách thức tài chính ngắn hạn mà doanh nghiệp buộc phải xử lý để duy trì tính pháp lý của hoạt động sản xuất. Việc tuân thủ đầy đủ các quy định về công bố thông tin và hạn ngạch phát thải giúp minh bạch hóa hồ sơ năng lực của doanh nghiệp, loại bỏ rủi ro về mặt pháp lý mà ngân hàng có thể gặp phải khi cấp vốn (như rủi ro dự án bị đình chỉ do vi phạm luật môi trường).

Ngoài ra, việc đáp ứng các tiêu chuẩn của Nghị định 29/2026/NĐ-CP/NĐ-CP là tiêu chí sàng lọc đầu tiên để doanh nghiệp được xét duyệt các gói Tín dụng Xanh. Khi hồ sơ pháp lý về môi trường được đảm bảo, doanh nghiệp có đủ điều kiện tiếp cận các dòng vốn vay với lãi suất ưu đãi (thấp hơn lãi suất thương mại thông thường) và thời gian ân hạn dài hơn. Cơ chế này giúp doanh nghiệp bù đắp lại các chi phí tuân thủ đã bỏ ra ở giai đoạn đầu, tạo nên chu trình tài chính bền vững.

Dự báo xu hướng giá sau Nghị định 29/2026/NĐ-CP/NĐ-CP

Giá tín chỉ carbon tại Việt Nam

Dựa trên quy luật cung cầu và lộ trình thí điểm (2026-2028) chuyển sang chính thức (sau 2029), giá tín chỉ carbon tại Việt Nam (V-EUA) dự kiến sẽ trải qua 3 giai đoạn:

Giá tín chỉ carbon tại Việt Nam (V-EUA)

• Giai đoạn 2026 – 2028 (Thí điểm – Giá rẻ để làm quen):
  • Dự báo giá: Dao động ở mức thấp, khoảng 5 – 10 USD/tấn CO2.
  • Lý do: Nhà nước vẫn cấp phát hạn ngạch miễn phí là chủ yếu (để tránh sốc chi phí cho doanh nghiệp). Nhu cầu mua chưa cao, chủ yếu là các đơn vị muốn thí điểm hoặc làm thương hiệu xanh (CSR).
• Giai đoạn 2029 – 2030 (Vận hành chính thức – Giá tăng tốc):
  • Dự báo giá: Tăng lên mức 15 – 30 USD/tấn CO2.
  • Lý do: Hạn ngạch miễn phí bị cắt giảm mạnh, doanh nghiệp buộc phải đấu giá nhiều hơn. Đồng thời, áp lực cam kết giảm phát thải quốc gia (NDC) khiến cầu vượt cung.
• Tương lai dài hạn (Tiệm cận giá thế giới): Khi cơ chế CBAM siết chặt, giá carbon tại Việt Nam buộc phải tăng dần để tiệm cận với mức giá của khu vực (như Trung Quốc ~12 USD hoặc Singapore ~25 USD) để tránh việc bị đánh thuế bổ sung khi xuất khẩu.

Điểm khác biệt của Sàn Việt Nam (theo NĐ 29/2026) với các sàn nổi tiếng

Sàn giao dịch theo Nghị định 29 có nhiều điểm tương đồng nhưng cũng có những nét đặc thù so với các “ông lớn” như EU hay Trung Quốc để phù hợp với thực tiễn kinh tế đang phát triển.

• Về cơ chế cấp hạn ngạch: Việt Nam áp dụng mô hình hỗn hợp (cấp miễn phí trong giai đoạn đầu để doanh nghiệp làm quen, sau đó tăng dần tỷ lệ đấu giá). Cách tiếp cận này “mềm mỏng” hơn so với EU ETS (nơi đấu giá là chủ đạo) và khác biệt với Trung Quốc (cấp dựa trên định mức sản lượng thực tế).
• Về phương thức giao dịch: Sàn Việt Nam linh hoạt kết hợp giữa khớp lệnh liên tục (cho các lô nhỏ) và giao dịch thỏa thuận (cho các lô lớn). Trong khi đó, thị trường EU ETS đã phát triển ở trình độ cao với các công cụ phái sinh (Futures/Options), còn Trung Quốc hiện tại vẫn chủ yếu dựa vào giao dịch thỏa thuận.
• Về đối tượng tham gia: Nếu Trung Quốc hiện chỉ tập trung kiểm soát ngành Năng lượng (Nhiệt điện), EU ETS bao phủ rộng khắp (Công nghiệp, Hàng không, Hàng hải), thì Việt Nam xác định lộ trình tập trung vào các cơ sở phát thải lớn (Thép, Xi măng, Nhiệt điện) và mở rộng cho các bên bán tín chỉ (Rừng, Năng lượng tái tạo).
• Về hàng hóa giao dịch: Sàn Việt Nam cho phép giao dịch song song Hạn ngạch (V-EUA) và Tín chỉ carbon (Credits) để bù trừ (offset). Cơ chế này tương đồng với Trung Quốc (CEA & CCER) nhưng cởi mở hơn nhiều so với EU ETS – nơi việc sử dụng tín chỉ bù trừ từ bên ngoài bị hạn chế rất nghiêm ngặt.

Khả năng liên thông của tín chỉ

Tín chỉ mua tại Việt Nam sẽ được công nhận để bù trừ khi xuất khẩu sang EU (né thuế CBAM) nếu đáp ứng đủ các tiêu chuẩn sau:

• Nguyên tắc của CBAM: EU quy định doanh nghiệp nhập khẩu phải mua chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp đã trả “Giá carbon” tại nước xuất xứ (Việt Nam), số tiền này sẽ được khấu trừ.
• Điều kiện để được khấu trừ:

• Phải là thanh toán bắt buộc: Doanh nghiệp phải chứng minh việc mua hạn ngạch (theo Nghị định 29) là nghĩa vụ tuân thủ pháp luật, không phải mua tự nguyện để làm hình ảnh.
• Giá trị tương đương: EU sẽ khấu trừ theo số tiền thực tế doanh nghiệp đã trả.

Việc tham gia sàn giao dịch Việt Nam giúp giảm bớt gánh nặng thuế CBAM (được trừ 10 USD) nhưng không miễn hoàn toàn (vẫn phải đóng phần chênh lệch) cho đến khi giá carbon Việt Nam tăng lên ngang bằng thế giới.

Trên đây là Nghị định 29/2026/NĐ-CP/NĐ-CP: Quy trình mua bán trên Sàn giao dịch tín chỉ Carbon Việt Nam. Quý khách hàng có thắc mắc liên quan, vui lòng liên hệ Đại lý Thuế – Công ty Luật Việt An để được tư vấn, hỗ trợ tốt nhất.