Trong nền kinh tế tri thức hiện nay, việc khai thác thương mại các tài sản trí tuệ thông qua hình thức li – xăng quyền tác giả tại Việt Nam đang trở thành một xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, thuật ngữ “li – xăng” (hay góc độ pháp lý gọi là chuyển quyền sử dụng quyền tác giả) vẫn còn khá mới mẻ và thường gây nhầm lẫn với việc chuyển nhượng đứt quyền sở hữu. Nhằm giúp Quý khách hàng bảo vệ tối đa quyền lợi thương mại và phòng tránh rủi ro tranh chấp, Luật Việt An xin gửi tới Quý khách hàng bài viết phân tích chi tiết về hợp đồng và các quy định pháp lý liên quan đến hoạt động này.
Li – xăng quyền tác giả là gì?
Khái niệm theo pháp Luật Sở hữu trí tuệ
Thuật ngữ “li – xăng” trong đời sống thực chất được pháp luật quy định dưới tên gọi là chuyển quyền sử dụng quyền tác giả.
Căn cứ khoản 1 Điều 47 Luật Sở hữu trí tuệ, đây là việc chủ sở hữu quyền tác giả cho phép các tổ chức, cá nhân khác được quyền sử dụng có thời hạn một, một số hoặc toàn bộ các quyền tài sản và quyền công bố tác phẩm của mình.
Việc chuyển quyền này có thể bao gồm việc cho phép tổ chức, cá nhân sử dụng độc quyền hoặc không độc quyền dựa trên các thỏa thuận cụ thể về không gian, thời gian và phạm vi khai thác.
Các quyền được phép và không được phép li – xăng
Khi thực hiện hợp đồng li – xăng quyền tác giả, Quý khách hàng cần lưu ý giới hạn của các quyền được phép chuyển giao:
Thứ nhất, các quyền được phép chuyển quyền sử dụng:
Căn cứ khoản 1 Điều 47 kết hợp khoản 1 Điều 19 và khoản 1 Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ, chủ sở hữu được phép chuyển quyền sử dụng các quyền như sau:
- Một số quyền nhân thân, gồm: quyền đặt tên cho tác phẩm, quyền công bố tác phẩm
- Toàn bộ quyền tài sản, bao gồm:
- Làm tác phẩm phái sinh;
- Biểu diễn trước công chúng;
- Sao chép;
- Phân phối, nhập khẩu bản gốc/bản sao;
- Phát sóng, truyền đạt tác phẩm đến công chúng;
- Quyền cho thuê bản gốc/bản sao đối với tác phẩm điện ảnh, chương trình máy tính.
Thứ hai, các quyền không được phép chuyển quyền sử dụng:
Căn cứ khoản 2 Điều 47 và khoản 2, khoản 4 Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ, tác giả tuyệt đối không được chuyển quyền sử dụng đối với các quyền nhân thân cốt lõi. Các quyền này bao gồm:
- Quyền đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm;
- Quyền được nêu tên khi tác phẩm được công bố, sử dụng;
- Quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác xuyên tạc, cắt xén, sửa đổi gây phương hại đến danh dự, uy tín của tác giả.
Quy định pháp lý về hợp đồng li – xăng quyền tác giả
Để việc chuyển quyền sử dụng quyền tác giả có giá trị pháp lý, các bên bắt buộc phải lập thành hợp đồng với những quy định chặt chẽ.
Hình thức và nội dung bắt buộc của hợp đồng
Căn cứ Điều 48 Luật Sở hữu trí tuệ, hợp đồng li – xăng quyền tác giả phải đảm bảo các điều kiện như sau:
- Về hình thức:
- Bắt buộc phải được lập thành văn bản (hợp đồng).
- Không bắt buộc hợp đồng này phải đăng ký tại cơ quan nhà nước mới có hiệu lực.
- Về nội dung cơ bản cần có:
- Tên và địa chỉ đầy đủ của các bên;
- Căn cứ chuyển giao;
- Phạm vi chuyển giao;
- Giá cả, phương thức thanh toán;
- Quyền, nghĩa vụ của các bên;
- Trách nhiệm bồi thường do vi phạm hợp đồng.
Các quy định ràng buộc khác đối với hợp đồng li – xăng
Luật Việt An lưu ý Quý khách hàng một số vấn đề pháp lý khi giao kết hợp đồng:
- Đối với tác phẩm thuộc sở hữu chung: Căn cứ khoản 3 Điều 47 Luật Sở hữu trí tuệ, nếu tác phẩm có đồng chủ sở hữu, việc chuyển quyền sử dụng bắt buộc phải có sự thỏa thuận của tất cả các đồng chủ sở hữu đó. Tuy nhiên, nếu tác phẩm có các phần riêng biệt có thể tách ra sử dụng độc lập, chủ sở hữu của phần đó có quyền tự mình chuyển quyền sử dụng phần riêng biệt của mình cho người khác.
- Quyền chuyển giao thứ cấp: Căn cứ khoản 4 Điều 47 Luật Sở hữu trí tuệ, tổ chức, cá nhân khi đã nhận chuyển quyền sử dụng quyền tác giả chỉ được phép tiếp tục chuyển quyền đó cho một bên thứ ba nếu được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả ban đầu.
- Giải quyết tranh chấp: Căn cứ khoản 2 Điều 48 Luật Sở hữu trí tuệ, mọi vấn đề liên quan đến việc thực hiện, sửa đổi, chấm dứt hay hủy bỏ hợp đồng chuyển quyền sử dụng sẽ được áp dụng theo các quy định của Bộ luật Dân sự.
Phân biệt chuyển nhượng và chuyển quyền sử dụng quyền tác giả
Thực tế, rất nhiều Quý khách hàng của Luật Việt An thường nhầm lẫn giữa hai khái niệm này. Dưới đây là bảng so sánh chi tiết dựa trên các căn cứ pháp luật:
| Tiêu chí | Chuyển quyền sử dụng (Li – xăng) | Chuyển nhượng quyền tác giả |
| Căn cứ pháp lý | Điều 47 Luật Sở hữu trí tuệ. | Điều 45 Luật Sở hữu trí tuệ. |
| Bản chất pháp lý | Chủ sở hữu cho phép tổ chức, cá nhân khác sử dụng quyền trong một thời hạn nhất định. | Chủ sở hữu chuyển giao hẳn quyền sở hữu của mình cho tổ chức, cá nhân khác. |
| Sự thay đổi chủ sở hữu | Chủ sở hữu quyền tác giả ban đầu không mất đi quyền sở hữu đối với tác phẩm. Bên nhận li-xăng chỉ có quyền sử dụng. | Tổ chức, cá nhân nhận chuyển nhượng sẽ trở thành chủ sở hữu mới của quyền tác giả. |
| Quyền nhân thân có thể giao dịch | Chủ sở hữu có thể chuyển quyền sử dụng quyền đặt tên và quyền công bố, nhưng không được chuyển quyền đứng tên và bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm. | Tác giả không được chuyển nhượng các quyền nhân thân, ngoại trừ duy nhất quyền công bố tác phẩm. |
| Chuyển giao quyền cho bên thứ ba | Bên nhận quyền chỉ có thể chuyển giao tiếp cho bên thứ ba nếu được chủ sở hữu ban đầu đồng ý. | Bên nhận chuyển nhượng đã trở thành chủ sở hữu mới nên có toàn quyền định đoạt, chuyển nhượng tiếp mà không cần hỏi ý kiến chủ cũ. |
| Hình thức giao dịch | Bắt buộc lập thành văn bản hợp đồng. | Bắt buộc lập thành văn bản hợp đồng. |
Các trường hợp ngoại lệ sử dụng tác phẩm không cần hợp đồng li – xăng
Căn cứ Điều 25, Điều 25a Luật Sở hữu trí tuệ, pháp luật quy định một số trường hợp ngoại lệ mà Quý khách hàng có thể sử dụng tác phẩm đã công bố mà không cần xin phép, không cần ký hợp đồng li – xăng và không phải trả tiền bản quyền (tuy nhiên vẫn bắt buộc phải thông tin về tên tác giả, nguồn gốc xuất xứ). Các trường hợp tiêu biểu bao gồm:
- Tự sao chép một bản hoặc sao chép hợp lý một phần tác phẩm bằng thiết bị sao chép nhằm mục đích nghiên cứu khoa học, học tập cá nhân, không nhằm mục đích thương mại.
- Sử dụng hợp lý tác phẩm để minh họa trong giảng dạy (có thể cung cấp trong mạng nội bộ nếu có biện pháp kỹ thuật đảm bảo chỉ người học/dạy tiếp cận được).
- Trích dẫn hợp lý tác phẩm để bình luận, giới thiệu, minh họa trong tác phẩm của mình hoặc để viết báo, làm phim tài liệu mà không làm sai ý tác giả.
- Sử dụng tác phẩm trong hoạt động thư viện không vì mục đích thương mại (như sao chép lưu trữ bảo quản, sao chép liên thông thư viện với điều kiện hạn chế số người tiếp cận).
- Chụp ảnh, truyền hình tác phẩm mỹ thuật, kiến trúc, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng trưng bày nơi công cộng để giới thiệu hình ảnh, không vì mục đích thương mại.
- Người khuyết tật, người nuôi dưỡng/chăm sóc người khuyết tật, hoặc tổ chức đáp ứng điều kiện có quyền sao chép, biểu diễn, truyền đạt tác phẩm dưới định dạng bản sao dễ tiếp cận.
Lưu ý: Căn cứ khoản 2 Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ, việc sử dụng ngoại lệ này tuyệt đối không được mâu thuẫn với việc khai thác bình thường của tác phẩm và không gây thiệt hại bất hợp lý đến lợi ích của tác giả, chủ sở hữu.
Câu hỏi thường gặp về hợp đồng li – xăng quyền tác giả
Tôi là tác giả thì có quyền tự ý ký hợp đồng li – xăng toàn bộ quyền tác giả của mình cho đối tác không?
Nếu Quý khách hàng vừa là tác giả vừa là chủ sở hữu tác phẩm, căn cứ khoản 1 Điều 47 Luật Sở hữu trí tuệ, Quý khách hàng có quyền ký hợp đồng chuyển quyền sử dụng quyền tài sản và quyền công bố tác phẩm. Tuy nhiên, theo khoản 2 Điều 47, Quý khách hàng không được phép chuyển quyền sử dụng quyền nhân thân như quyền đứng tên và quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm.
Có bắt buộc phải trả tiền bản quyền khi sử dụng tác phẩm thông qua hợp đồng li – xăng không?
Căn cứ khoản 2 Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ, khi khai thác, sử dụng các quyền tài sản và quyền công bố tác phẩm, tổ chức/cá nhân bắt buộc phải được sự cho phép của chủ sở hữu và trả tiền bản quyền cùng các quyền lợi vật chất khác (nếu có), trừ các trường hợp ngoại lệ hoặc giới hạn quyền tác giả do luật định.
Hợp đồng chuyển quyền sử dụng quyền tác giả có thể thực hiện bằng lời nói được không?
Căn cứ khoản 1 Điều 48 Luật Sở hữu trí tuệ, hợp đồng sử dụng quyền tác giả bắt buộc phải được lập thành văn bản mới có hiệu lực pháp luật.
Bên nhận li – xăng có quyền tự ý cấp phép lại cho công ty khác không?
Căn cứ khoản 4 Điều 47 Luật Sở hữu trí tuệ, bên nhận chuyển quyền sử dụng chỉ có thể chuyển quyền sử dụng cho một tổ chức, cá nhân khác (bên thứ ba) nếu được sự đồng ý bằng văn bản của chủ sở hữu quyền tác giả ban đầu.
Nếu tác phẩm do cơ quan nhà nước đặt hàng, ngân sách nhà nước chi trả thì ai là người đứng ra đại diện ký hợp đồng cho phép sử dụng?
Căn cứ điểm a khoản 1 Điều 42 Luật Sở hữu trí tuệ, trường hợp tác phẩm được sáng tạo do cơ quan sử dụng ngân sách nhà nước đặt hàng, giao nhiệm vụ, đấu thầu thì Nhà nước là đại diện chủ sở hữu quyền tác giả. Khi đó, theo khoản 3 Điều 42, cơ quan sử dụng ngân sách nhà nước để đặt hàng, giao nhiệm vụ, đấu thầu sẽ là cơ quan đại diện Nhà nước thực hiện quyền của chủ sở hữu để ký hợp đồng cho phép sử dụng tác phẩm.
Việc đàm phán và soạn thảo hợp đồng li – xăng quyền tác giả đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về Luật Sở hữu trí tuệ nhằm đảm bảo tính hợp pháp, bảo vệ tối đa lợi ích thương mại và phòng tránh rủi ro tranh chấp. Quý khách hàng có nhu cầu tư vấn chuyên sâu, rà soát hợp đồng hoặc thực hiện các thủ tục bản quyền, vui lòng liên hệ ngay tới Luật Việt An để được các luật sư chuyên môn hỗ trợ kịp thời, chính xác và hiệu quả nhất.
