Trong quá trình hoạt động, cổ đông sáng lập công ty cổ phần có thể chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ cổ phần, thay đổi tỷ lệ sở hữu hoặc không còn tham gia công ty. Tuy nhiên, việc thay đổi cổ đông sáng lập có những đặc thù pháp lý riêng, đặc biệt là hạn chế chuyển nhượng cổ phần trong ba năm đầu và việc xác định tư cách cổ đông sáng lập sau chuyển nhượng.
Theo Luật Doanh nghiệp hiện hành và Nghị định 168/2025/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 296/2026/NĐ-CP, người nhận chuyển nhượng cổ phần không đương nhiên trở thành cổ đông sáng lập và không phải mọi trường hợp thay đổi cổ đông sáng lập đều phải thông báo với cơ quan đăng ký kinh doanh. Luật Việt An phân tích các điều kiện, quyền và nghĩa vụ liên quan để doanh nghiệp thực hiện đúng quy định pháp luật.
Cổ đông sáng lập công ty cổ phần có đặc điểm pháp lý gì?
Theo khoản 4 Điều 4 Luật Doanh nghiệp, cổ đông sáng lập là cổ đông sở hữu ít nhất một cổ phần phổ thông và ký tên trong danh sách cổ đông sáng lập nộp cho cơ quan đăng ký kinh doanh tại thời điểm đăng ký thành lập doanh nghiệp.
Căn cứ Điều 120 Luật Doanh nghiệp, cổ đông sáng lập có những đặc điểm sau:
- Công ty cổ phần mới thành lập phải có ít nhất ba cổ đông sáng lập, trừ các trường hợp được pháp luật quy định ngoại lệ;
- Các cổ đông sáng lập cùng nhau đăng ký mua ít nhất 20% tổng số cổ phần phổ thông được quyền chào bán khi đăng ký thành lập;
- Cổ phần phổ thông của cổ đông sáng lập có thể chịu hạn chế chuyển nhượng trong ba năm đầu;
- Tư cách cổ đông sáng lập được xác lập từ thời điểm thành lập doanh nghiệp, không chỉ căn cứ vào tỷ lệ cổ phần sở hữu.
Công ty cổ phần được chuyển đổi từ doanh nghiệp nhà nước, công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc được hình thành thông qua chia, tách, hợp nhất, sáp nhập từ công ty cổ phần khác không nhất thiết phải có cổ đông sáng lập.
Phân biệt cổ đông sáng lập và cổ đông thông thường
Cổ đông sáng lập là người đáp ứng điều kiện pháp luật và có tên trong danh sách cổ đông sáng lập tại thời điểm thành lập.
Cổ đông thông thường có thể tham gia công ty sau khi thành lập thông qua mua cổ phần, nhận chuyển nhượng hoặc các hình thức hợp pháp khác.
Một nhà đầu tư sở hữu 60% cổ phần sau khi mua lại công ty không đương nhiên trở thành cổ đông sáng lập, dù có quyền kiểm soát doanh nghiệp.
Điều kiện thay đổi cổ đông sáng lập trong 3 năm đầu
Theo khoản 3 và khoản 4 Điều 120 Luật Doanh nghiệp, việc chuyển nhượng cổ phần của cổ đông sáng lập trong ba năm đầu được phân biệt theo người nhận chuyển nhượng và nguồn gốc cổ phần.
| Trường hợp | Điều kiện chuyển nhượng |
| Chuyển nhượng cho cổ đông sáng lập khác | Được tự do chuyển nhượng theo Điều 120 |
| Chuyển nhượng cho người không phải cổ đông sáng lập | Phải được Đại hội đồng cổ đông chấp thuận đối với cổ phần thuộc diện hạn chế |
| Cổ phần cổ đông sáng lập mua thêm sau thành lập | Không chịu hạn chế ba năm theo khoản 3 Điều 120 |
| Cổ phần đã chuyển nhượng cho người không phải cổ đông sáng lập | Không còn chịu hạn chế ba năm theo khoản 3 Điều 120 |
Các trường hợp trên vẫn phải tuân thủ những hạn chế hợp pháp khác nếu có.
Chuyển nhượng giữa các cổ đông sáng lập
Trong thời hạn ba năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, cổ đông sáng lập được tự do chuyển nhượng cổ phần phổ thông thuộc phạm vi Điều 120 cho cổ đông sáng lập khác.
Việc chuyển nhượng giữa các cổ đông sáng lập không cần sự chấp thuận của Đại hội đồng cổ đông chỉ vì hạn chế ba năm tại Điều 120.
Tuy nhiên, cổ đông cần rà soát Điều lệ và các điều kiện chuyển nhượng khác có thể áp dụng.
Chuyển nhượng cho người ngoài danh sách cổ đông sáng lập
Đối với cổ phần phổ thông thuộc diện hạn chế trong ba năm đầu, cổ đông sáng lập chỉ được chuyển nhượng cho người không phải cổ đông sáng lập khi được Đại hội đồng cổ đông chấp thuận.
Cổ đông sáng lập dự định chuyển nhượng không có quyền biểu quyết về việc chuyển nhượng số cổ phần đó.
Ví dụ: Công ty A được thành lập ngày 01/03/2025 với ba cổ đông sáng lập X, Y và Z.
Tháng 11/2026, X muốn chuyển nhượng toàn bộ số cổ phần phổ thông đã đăng ký mua khi thành lập cho nhà đầu tư M, người không thuộc danh sách cổ đông sáng lập.
Do giao dịch phát sinh trong thời hạn ba năm, việc chuyển nhượng phải được Đại hội đồng cổ đông chấp thuận theo Điều 120. X không được biểu quyết về việc chuyển nhượng số cổ phần đó.
Cổ phần mua thêm có bị hạn chế trong 3 năm không?
Không phải toàn bộ cổ phần thuộc sở hữu của cổ đông sáng lập đều bị hạn chế chuyển nhượng trong ba năm.
Theo khoản 4 Điều 120 Luật Doanh nghiệp, hạn chế tại khoản 3 không áp dụng đối với cổ phần phổ thông mà cổ đông sáng lập có thêm sau khi đăng ký thành lập doanh nghiệp.
Ví dụ: Cổ đông sáng lập X sở hữu 100.000 cổ phần phổ thông đăng ký mua khi thành lập và mua thêm 50.000 cổ phần sau một năm hoạt động.
Trong thời hạn ba năm đầu, nếu X muốn chuyển nhượng cổ phần cho người không phải cổ đông sáng lập, cần phân biệt:
- 100.000 cổ phần đăng ký mua khi thành lập: thuộc diện hạn chế theo khoản 3 Điều 120;
- 50.000 cổ phần mua thêm: không thuộc hạn chế ba năm theo quy định này.
Doanh nghiệp cần xác định nguồn gốc từng nhóm cổ phần để tránh áp dụng sai điều kiện chuyển nhượng.
Thay đổi cổ đông sáng lập sau 3 năm có còn bị hạn chế không?
Sau ba năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, hạn chế chuyển nhượng theo khoản 3 Điều 120 Luật Doanh nghiệp không còn áp dụng.
Cổ đông sáng lập được chuyển nhượng cổ phần theo nguyên tắc chung tại Điều 127 Luật Doanh nghiệp, trừ trường hợp còn tồn tại hạn chế hợp pháp theo Điều lệ hoặc pháp luật liên quan.
Cần lưu ý: Hết thời hạn ba năm không có nghĩa là mọi hạn chế chuyển nhượng đều chấm dứt.
Nếu Điều lệ công ty quy định hạn chế chuyển nhượng hợp lệ và điều kiện áp dụng được đáp ứng theo Điều 127 Luật Doanh nghiệp, cổ đông vẫn phải tuân thủ.
Ngoài ra, nếu cổ đông sáng lập sở hữu cổ phần ưu đãi hoặc cổ phần thuộc trường hợp chịu hạn chế theo quy định chuyên ngành, việc chuyển nhượng cần được xem xét theo loại cổ phần và điều kiện pháp lý tương ứng.
Do đó, trước khi chuyển nhượng cổ phần sau ba năm, doanh nghiệp cần xác định loại cổ phần, Điều lệ công ty và các thỏa thuận có liên quan.
Có được bổ sung, thay thế hoặc xóa tên cổ đông sáng lập không?
Việc bổ sung hoặc thay thế cổ đông sáng lập là vấn đề thường gặp khi doanh nghiệp tiếp nhận nhà đầu tư mới, chuyển nhượng toàn bộ cổ phần hoặc thay đổi cơ cấu kiểm soát.
Tuy nhiên, cần phân biệt tư cách cổ đông sáng lập đã được xác lập tại thời điểm thành lập với tư cách cổ đông hiện hữu.
Có được bổ sung cổ đông sáng lập sau khi thành lập công ty không?
Về nguyên tắc, nhà đầu tư tham gia sau khi công ty đã thành lập không đương nhiên trở thành cổ đông sáng lập.
Pháp luật không quy định một thủ tục thông thường cho phép doanh nghiệp tự bổ sung người mua cổ phần sau thành lập vào danh sách cổ đông sáng lập ban đầu.
Người mua cổ phần được xác lập quyền cổ đông theo giao dịch và quy định pháp luật, nhưng không vì thế mà có tư cách cổ đông sáng lập.
Có được thay thế cổ đông sáng lập bằng người nhận chuyển nhượng không?
Không thể mặc nhiên thay thế cổ đông sáng lập bằng người nhận chuyển nhượng chỉ trên cơ sở hợp đồng mua bán cổ phần.
Ví dụ: Công ty B được thành lập bởi ba cổ đông sáng lập A, B và C. Sau bốn năm, A chuyển nhượng toàn bộ cổ phần cho D.
D trở thành cổ đông hiện hữu khi đáp ứng điều kiện pháp luật và được ghi nhận đầy đủ vào sổ đăng ký cổ đông.
Tuy nhiên, D không đương nhiên trở thành cổ đông sáng lập thay cho A. Việc chuyển nhượng không làm thay đổi thông tin lịch sử về người sáng lập doanh nghiệp.
Cổ đông sáng lập bán hết cổ phần có bị xóa tên không?
Khi cổ đông sáng lập chuyển nhượng toàn bộ cổ phần, người đó không còn quyền cổ đông gắn với số cổ phần đã chuyển nhượng.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa:
- Danh sách cổ đông sáng lập: Ghi nhận thông tin cổ đông sáng lập tại thời điểm thành lập và các thay đổi thuộc trường hợp pháp luật quy định;
- Sổ đăng ký cổ đông: Ghi nhận thông tin sở hữu cổ phần của các cổ đông hiện tại theo Điều 122 Luật Doanh nghiệp.
Vì vậy, việc chuyển nhượng toàn bộ cổ phần không tự động làm phát sinh nghĩa vụ xóa tên người chuyển nhượng khỏi danh sách cổ đông sáng lập đã đăng ký.
Công ty phải cập nhật sổ đăng ký cổ đông để phản ánh đúng cơ cấu sở hữu hiện tại.
Công ty có bắt buộc duy trì ba cổ đông sáng lập không?
Sau khi thành lập, công ty không bắt buộc duy trì nguyên trạng ba cổ đông sáng lập ban đầu.
Các cổ đông sáng lập có thể chuyển nhượng cổ phần và không còn là cổ đông hiện hữu nếu đáp ứng điều kiện pháp luật.
Tuy nhiên, công ty cổ phần vẫn phải bảo đảm số lượng cổ đông tối thiểu theo Điều 111 Luật Doanh nghiệp.
Như vậy, pháp luật phân biệt giữa điều kiện về cổ đông sáng lập khi thành lập và điều kiện về số lượng cổ đông trong suốt quá trình hoạt động.
Thay đổi cổ đông sáng lập có phải thông báo với cơ quan đăng ký kinh doanh không?
Theo Điều 50 Nghị định 168/2025/NĐ-CP, đối với công ty cổ phần không phải công ty niêm yết hoặc công ty đăng ký giao dịch chứng khoán, việc thông báo thay đổi thông tin cổ đông sáng lập chỉ thực hiện trong trường hợp cổ đông sáng lập chưa thanh toán hoặc chỉ thanh toán một phần số cổ phần đã đăng ký mua theo Điều 113 Luật Doanh nghiệp.
Đối với cổ đông sáng lập chuyển nhượng cổ phần đã thanh toán đầy đủ, việc chuyển nhượng không tự động làm phát sinh nghĩa vụ thông báo thay đổi thông tin cổ đông sáng lập.
Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn cần xem xét nghĩa vụ đăng ký hoặc thông báo khác nếu giao dịch có yếu tố nước ngoài, làm thay đổi vốn điều lệ hoặc thông tin chủ sở hữu hưởng lợi.
Trường hợp cổ đông sáng lập không góp đủ vốn
Nếu cổ đông sáng lập không thanh toán hoặc chỉ thanh toán một phần số cổ phần đã đăng ký mua trong thời hạn luật định, công ty phải xử lý theo Điều 113 Luật Doanh nghiệp và thực hiện thông báo theo Điều 50 Nghị định 168/2025/NĐ-CP.
Trường hợp này có cơ chế riêng về quyền cổ đông, trách nhiệm đối với phần vốn chưa thanh toán và điều chỉnh vốn điều lệ. Doanh nghiệp cần phân biệt với giao dịch chuyển nhượng cổ phần thông thường.
Đối với hồ sơ, biểu mẫu và trình tự thực hiện thủ tục thông báo, quý khách hàng tham khảo bài Đăng ký thay đổi cổ đông sáng lập.
Trường hợp phát sinh thay đổi các nội dung đăng ký doanh nghiệp khác, quý khách hàng tham khảo dịch vụ Thay đổi đăng ký kinh doanh của Luật Việt An.
Những lưu ý pháp lý khi thay đổi cổ đông sáng lập
Xác định đúng loại và nguồn gốc cổ phần
Đối với cổ đông sáng lập, việc phân biệt cổ phần đăng ký mua khi thành lập và cổ phần mua thêm sau thành lập có ý nghĩa quan trọng trong việc áp dụng hạn chế chuyển nhượng.
Doanh nghiệp cần lưu giữ hồ sơ phát hành, thông tin sở hữu và các tài liệu chứng minh nguồn gốc cổ phần.
Đặc biệt, nếu cổ đông sở hữu nhiều nhóm cổ phần khác nhau, hợp đồng chuyển nhượng cần xác định rõ số lượng, loại và nguồn gốc cổ phần chuyển giao.
Rà soát quyền biểu quyết khi chuyển nhượng
Tư cách cổ đông sáng lập không tự động mang lại quyền biểu quyết cao hơn cổ đông phổ thông khác.
Quyền biểu quyết và quyền quản trị phụ thuộc vào loại cổ phần, số cổ phần sở hữu, Luật Doanh nghiệp và Điều lệ công ty.
Khi cổ đông sáng lập chuyển nhượng phần lớn hoặc toàn bộ cổ phần, cơ cấu quyền biểu quyết và khả năng kiểm soát công ty có thể thay đổi đáng kể.
Phân biệt cổ đông sáng lập với chủ sở hữu hưởng lợi
Cổ đông sáng lập là tư cách được xác lập tại thời điểm thành lập doanh nghiệp. Trong khi đó, chủ sở hữu hưởng lợi được xác định theo tiêu chí sở hữu và quyền kiểm soát cuối cùng theo quy định pháp luật.
Một người không phải cổ đông sáng lập vẫn có thể là chủ sở hữu hưởng lợi của công ty nếu đáp ứng các tiêu chí pháp luật.
Đối với giao dịch chuyển nhượng làm thay đổi quyền kiểm soát doanh nghiệp, công ty cần kiểm tra nghĩa vụ kê khai, cập nhật thông tin chủ sở hữu hưởng lợi theo Nghị định 168/2025/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Nghị định 296/2026/NĐ-CP.
Bảo đảm việc chuyển nhượng không phát sinh tranh chấp
Tranh chấp giữa các cổ đông sáng lập thường phát sinh khi giao dịch không được chấp thuận đúng thẩm quyền, không xác định rõ nguồn gốc cổ phần hoặc không cập nhật quyền sở hữu sau chuyển nhượng.
Doanh nghiệp cần rà soát điều kiện chuyển nhượng, thẩm quyền chấp thuận và thời điểm xác lập quyền cổ đông trước khi hoàn tất giao dịch.
Đối với hồ sơ hợp đồng, chứng từ thanh toán và nghĩa vụ thuế liên quan, quý khách hàng tham khảo bài Thay đổi cổ đông góp vốn do chuyển nhượng cổ phần.
Dịch vụ tư vấn thay đổi cổ đông sáng lập của Luật Việt An
Luật Việt An cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý cho công ty cổ phần và các cổ đông trong quá trình thay đổi cơ cấu sở hữu, chuyển nhượng cổ phần và xử lý những vấn đề liên quan đến tư cách cổ đông sáng lập.
Phạm vi dịch vụ bao gồm:
- Tư vấn xác định tư cách cổ đông sáng lập và quyền sở hữu cổ phần;
- Rà soát hạn chế chuyển nhượng cổ phần trong ba năm đầu và sau ba năm;
- Tư vấn điều kiện chuyển nhượng cổ phần cho cổ đông sáng lập khác hoặc người ngoài công ty;
- Xác định quyền, nghĩa vụ của cổ đông sáng lập sau khi chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ cổ phần;
- Tư vấn việc tiếp nhận nhà đầu tư mới và xử lý vấn đề bổ sung, thay thế cổ đông sáng lập;
- Rà soát Điều lệ, nghị quyết và các tài liệu pháp lý liên quan;
- Hỗ trợ thực hiện thủ tục thông báo thay đổi thông tin cổ đông sáng lập khi thuộc trường hợp luật định;
- Tư vấn phòng ngừa và giải quyết tranh chấp về tư cách cổ đông, quyền sở hữu cổ phần và quyền quản trị công ty.
Việc thay đổi cổ đông sáng lập công ty cổ phần cần được xem xét đồng thời dưới góc độ tư cách pháp lý, điều kiện chuyển nhượng và quyền sở hữu cổ phần. Đặc biệt, doanh nghiệp cần phân biệt việc chuyển nhượng cổ phần với thủ tục thông báo thay đổi thông tin cổ đông sáng lập để tránh thực hiện sai hoặc bỏ sót nghĩa vụ pháp lý.
Quý khách hàng có nhu cầu thay đổi cổ đông sáng lập công ty cổ phần, tư vấn chuyển nhượng cổ phần trong ba năm đầu hoặc xử lý các vấn đề pháp lý liên quan đến cổ đông sáng lập, vui lòng liên hệ Luật Việt An để được luật sư hỗ trợ theo từng trường hợp cụ thể.
Viết bài: Luật sư tập sự Đỗ Quỳnh Trang
Luật sư phụ trách và kiểm duyệt bài viết: LS: Trung Thị Liệu.
Hotline/ Zalo/ Whatsapp: (+84) 961 571 818
Email: info@vietanlaw.com
Văn phòng Hà Nội: Tầng 3, Tòa nhà Hoàng Ngân Plaza, số 125 Hoàng Ngân,
Phường Yên Hòa, TP. Hà Nội
Văn phòng TP.HCM: P. 2.26 – 2.27 Tòa nhà Charmington La Pointe, 181 Cao Thắng, Phường Hòa Hưng, TP. HCM.
