Các trường hợp di chúc không có hiệu lực

Các cá nhân đều có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình sau khi mất. Tuy nhiên trên thực tế có nhiều trường hợp di chúc của người mất không có hiệu lực pháp luật trên thực tế. Việc lập di chúc rất quan trọng trong quá trình phân chia di sản do người mất để lại. Trong bài viết sau đây, Luật Việt An sẽ cung cấp thông tin về điều kiện có hiệu lực của di chúc cũng như những trường hợp di chúc không có hiệu lực.

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Dân sự 2015.

Các trường hợp di chúc không có hiệu lực

Trong một số trường hợp, di chúc đã đáp ứng đầy đủ các điều kiện để có hiệu lực nhưng vì một số lý do khách quan mà không phát sinh hiệu lực thì được xem là di chúc không có hiệu lực.

Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, các trường hợp di chúc không có hiệu lực bao gồm:

• Người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc;
• Cơ quan, tổ chức được chỉ định là người thừa kế không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế
• Di sản để lại cho người thừa kế không còn vào thời điểm mở thừa kế;
• Di chúc có phần không hợp pháp thì phần đó cũng sẽ không có hiệu lực.

Lưu ý:

• Trường hợp có nhiều người thừa kế theo di chúc mà có người chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc, một trong nhiều cơ quan, tổ chức được chỉ định hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế thì chỉ phần di chúc có liên quan đến cá nhân, cơ quan, tổ chức này không có hiệu lực.
• Trường hợp di sản để lại cho người thừa kế chỉ còn một phần thì phần di chúc về phần di sản còn lại vẫn có hiệu lực.
• Quy định về thừa kế thế vị không được áp dụng đối với trường hợp thừa kế theo di chúc.

Hậu quả của di chúc không có hiệu lực

Theo quy định, nếu di chúc không có hiệu lực thì không làm phát sinh hiệu lực pháp luật của di chúc. Trường hợp nếu di chúc không có hiệu lực toàn bộ thì di sản thừa kế do người mất để lại sẽ được chia thừa kế theo quy định pháp luật.

Nếu di chúc không có hiệu lực một phần mà không ảnh hưởng đến hiệu lực của các phần còn lại thì chỉ phần đó không có hiệu lực pháp luật.

Điều kiện để di chúc có hiệu lực

Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm để lại tài sản của mình cho người khác sau khi mất. Để di chúc có hiệu lực pháp luật, người lập di chúc và nội dung di chúc phải đáp ứng điều kiện nhất định.

Người lập di chúc

Cá nhân có quyền lập di chúc là cá nhân thuộc các trường hợp sau:

• Người thành niên;
• Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được lập di chúc nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.

Điều kiện để di chúc hợp pháp

Theo quy định tại Bộ luật Dân sự, điều kiện để di chúc có hiệu lực được quy định như sau:

• Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc;
• Người lập di chúc không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;
• Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội;
• Hình thức di chúc không trái quy định của luật.

Di chúc của người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi phải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.

Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc di chúc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.

Nội dung của di chúc

Nội dung chủ yếu của di chúc bao gồm những nội dung sau:

• Ngày, tháng, năm lập di chúc;
• Họ, tên và nơi cư trú của người lập di chúc;
• Họ, tên người, cơ quan, tổ chức được hưởng di sản;
• Di sản để lại và nơi có di sản.
• Ngoài ra di chúc có thể có các nội dung khác.

Di chúc không được viết tắt hoặc viết bằng ký hiệu, nếu di chúc gồm nhiều trang thì mỗi trang phải được ghi số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc.

Trường hợp di chúc có sự tẩy xóa, sửa chữa thì người tự viết di chúc hoặc người làm chứng di chúc phải ký tên bên cạnh chỗ được tẩy xóa, sửa chữa.

Hình thức của của di chúc

Hiện nay pháp luật cho phép cá nhân lập di chúc theo hai hình thức là di chúc bằng văn bản và di chúc miệng.

• Di chúc bằng văn bản

Di chúc bằng văn bản bao gồm bốn loại như sau:

• Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng: Người lập di chúc phải tự viết và ký vào bản di chúc
• Di chúc bằng văn bản có người làm chứng:

Người lập di chúc có thể tực mình viết bản di chúc, tự mình đánh máy hoặc nhờ người khác viết hoặc đánh máy bản di chúc, nhưng phải có ít nhất là hai người làm chứng.

Người lập di chúc phải ký hoặc điểm chỉ vào bản di chúc trước mặt những người làm chứng

Người làm chứng xác nhận chữ ký, điểm chỉ của người lập di chúc và ký vào bản di chúc.

• Di chúc bằng văn bản có công chứng: Người lập di chúc có thể yêu cầu công chứng bản di chúc tại các phòng công chứng, văn phòng công chứng.
• Di chúc bằng văn bản có chứng thực: Người lập di chúc có thể yêu cầu chứng thực bản di chúc tại Ủy ban nhân dân có thẩm quyền.
• Di chúc miệng

Trong trường hợp người lập di chúc không thể lập di chúc bằng văn bản thì có thể lập di chúc miệng.

Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau đó người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ.

Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.

Điều kiện đối với người làm chứng di chúc

Các đối tượng sau đây không được phép làm người làm chứng di chúc:

• Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc;
• Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan tới nội dung của di chúc;
• Người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.

Phân biệt di chúc không có hiệu lực và di chúc vô hiệu

Hiện nay có nhiều người nhầm lẫn quy định về di chúc vô hiệu và di chúc không có hiệu lực. Tuy nhiên đây là hai thuật ngữ khác nhau. Có thể phân biệt di chúc không có hiệu lực và di chúc vô hiệu thông qua các tiêu chí sau:

Dịch vụ liên quan đến di chúc của Luật Việt An

• Tư vấn, hỗ trợ soạn thảo di chúc;
• Tư vấn nội dung di chúc, giảm thiểu rủi ro pháp lý;
• Tư vấn hình thức di chúc hợp pháp, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng;
• Tư vấn các vấn đề liên quan đến di chúc và thừa kế theo yêu cầu của khách hàng.

Quý khách hàng có thắc mắc liên quan đến trường hợp di chúc không có hiệu lực, tư vấn pháp luật thừa kế, giải quyết tranh chấp thừa kế xin vui lòng liên hệ Công ty luật Việt An để được đội ngũ luật sư của chúng tôi hỗ trợ tốt nhất!