Đặc trưng của phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài

Giữa các hoạt động thương mại quốc tế, tranh chấp là điều khó tránh khỏi khi xảy ra các mâu thuẫn, bất đồng về quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quan hệ thương mại quốc tế. Cả hai loại tranh chấp thương mại quốc tế công và tranh chấp thương mại quốc tế tư đều có thể được giải quyết bằng trọng tài. Trọng tài được coi là phương thức giải quyết tranh chấp phát sinh ngoài tòa án hiệu quả và cuối cùng trong các phương thức giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế với những đặc trưng nổi bật.

Cơ sở pháp lý

• Luật mẫu UNCITRAL;
• Luật Trọng tài thương mại năm 2010;

Trọng tài chỉ tiến hành khi có thỏa thuận của các bên

Đây là nguyên tắc cơ bản và là nền tảng để xác định thẩm quyền của trọng tài. Nguyên tắc này được thể hiện trong các điều ước quốc tế về trọng tài cũng như hệ thống pháp luật mỗi quốc gia.

Theo Khoản 1, Điều 3 Luật Trọng tài thương mại 2010:

“Trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp do các bên thỏa thuận và được tiến hành theo quy định của Luật này”.

Do trọng tài là tổ chức phi quyền lực nhà nước, không có thẩm quyền đương nhiên như Tòa án, chỉ khi các bên tự nguyện và có thỏa thuận hợp pháp thì trọng tài mới có thẩm quyền giải quyết của trọng tài theo quy định của pháp luật.

Nguyên tắc này còn thể hiện ở việc trọng tài chỉ có thẩm quyền ra phán quyết trong phạm vi những vấn đề tranh chấp được các bên thống nhất đưa ra trọng tài.

Trọng tài có tính bảo mật

• Tính bảo mật là một trong những ưu điểm nổi trội và là thuộc tính cần thiết của trọng tài, là lý do quan trọng để các bên tranh chấp lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài. Tính bảo mật của trọng tài đã được quy định tại văn bản pháp luật liên quan và tại hầu hết quy tắc tố tụng trọng tài của các tổ chức trọng tài trong nước và quốc tế.
• Tại Việt Nam, Khoản 4 Điều 4 Luật Trọng tài thương mại 2010 quy định giải quyết tranh chấp bằng trọng tài được tiến hành không công khai, cũng tại Khoản 5 Điều 21 yêu cầu trọng tài viên phải giữ bí mật nội dung vụ tranh chấp mà mình giải quyết, trừ trường hợp phải cung cấp thông tin cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
• Trong tố tụng trọng tài, mọi tình tiết và kết quả đều không được công bố công khai nếu không được sự chấp thuận của các bên. Các phiên xét xử của trọng tài không công khai, do đó ngoài nguyên đơn và bị đơn, trọng tài chỉ triệu tập các đương sự khác khi cần thiết. Quyết định của trọng tài cũng như những căn cứ để trọng tài ra quyết định cũng sẽ không được công khai nếu các bên không có yêu cầu.
• Đặc trưng này xuất phát từ nhu cầu phải bảo vệ một cách nghiêm ngặt các bí mật nghề nghiệp của các nhà kinh doanh mà pháp luật không bắt buộc các phiên họp xét xử trọng tài phải tiến hành công khai.

Trọng tài có tính linh hoạt cao

Phương thức trọng tài bảo đảm quyền tự do định đoạt của các đương sự cao hơn phương thức tòa án, bao gồm quyền lựa chọn trọng tài viên, địa điểm giải quyết tranh chấp, thời gian tiến hành, quy tắc tố tụng, ngôn ngữ giải quyết tranh chấp, luật áp dụng để giải quyết tranh chấp,…

Về ngôn ngữ sử dụng

• Điều 22 Luật Mẫu UNCITRAL quy định về việc các bên được tự do thỏa thuận ngôn ngữ hoặc các ngôn ngữ được sử dụng trong hoạt động tố tụng trọng tài.
• Điều 10 Luật Trọng tài thương mại năm 2010 phân biệt đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài và tranh chấp không có yếu tố nước ngoài. Đối với tranh chấp không có yếu tố nước ngoài, ngôn ngữ sử dụng trong tố tụng trọng tài là tiếng Việt, đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài, tranh chấp mà ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, ngôn ngữ sử dụng trong tố tụng trọng tài do các bên thỏa thuận. Trong trường hợp các bên không có thỏa thuận thì ngôn ngữ sử dụng cho Hội đồng trọng tài quyết định.

Về địa điểm giải quyết tranh chấp

• Việc giải quyết tranh chấp được tiến hành ở địa điểm do các bên tự do thỏa thuận. Căn cứ Luật Mẫu UNCITRAL, các bên được tự do thỏa thuận về nơi tiến hành trọng tài. Nếu không thỏa thuận được, nơi tiến hành tố tụng trọng tài được Hội đồng trọng tài quyết định tùy từng trường hợp cụ thể.
• Theo Điều 11 Luật Trọng tài thương mại 2010: “Các bên có quyền thỏa thuận địa điểm giải quyết tranh chấp; trường hợp không có thỏa thuận thì Hội đồng trọng tài quyết định. Địa điểm giải quyết tranh chấp có thể ở trong lãnh thổ Việt Nam hoặc ngoài lãnh thổ Việt Nam”.

Về luật áp dụng

Điều 14 Luật Trọng tài thương mại quy định:

• Đối với tranh chấp không có yếu tố nước ngoài, Hội đồng trọng tài áp dụng pháp luật Việt Nam để giải quyết tranh chấp
• Đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài, Hội đồng trọng tài áp dụng pháp luật do các bên lựa chọn; nếu các bên không có thỏa thuận về luật áp dụng thì Hội đồng trọng tài quyết định áp dụng pháp luật mà Hội đồng trọng tài cho là phù hợp nhất.
• Trường hợp pháp luật Việt Nam, pháp luật dó các bên lựa chọn không có quy định cụ thể liên quan đến nội dung tranh chấp thì Hội đồng trọng tài được áp dụng tập quán quốc tế để giải quyết tranh chấp nếu việc áp dụng hoặc hậu quả của việc áp dụng đó không trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.

Trọng tài viên là các chuyên gia có kiến thức chuyên môn trên nhiều lĩnh vực khác nhau

Các quốc gia có quy định khác nhau về yêu cầu tối thiểu đối với trọng tài viên. Tại Việt Nam, Điều 20 Luật Trọng tài thương mại năm 2010 đưa ra các tiêu chuẩn chung đối với Trọng tài viên:

• Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của Bộ luật dân sự;
• Có trình độ đại học và đã qua thực tế công tác theo ngành đã học từ 5 năm trở lên;
• Trong trường hợp đặc biệt, chuyên gia có trình độ chuyên môn cao và có nhiều kinh nghiệm thực tiễn, tuy không đáp ứng được yêu cầu trên, cũng có thể được chọn làm trọng tài viên.

Các trung tâm trọng tài có những tiêu chuẩn riêng đối với trọng tài viên của mình theo năng lực, kinh nghiệm, chuyên môn của các trọng tài viên. Đối với các trung tâm trọng tài quốc tế, trọng tài viên trong danh sách đều thành thạo ít nhất một ngoại ngữ. Bên cạnh đó, các trung tâm trọng tài cũng có thể mời các chuyên gia nước ngoài làm trọng tài viên của trung tâm mình, qua đó thuận tiện hơn khi giải quyết các vụ tranh chấp có tính chất quốc tế và các bên thỏa thuận sử dụng pháp luật nước ngoài.

Phán quyết trọng tài là chung thẩm và ràng buộc các bên

• Tính chung thẩm được hiểu là khi Hội đồng trọng tài ra phán quyết thì phán quyết này không bị xét lại về mặt nội dung, không bị kháng cáo, kháng nghị và có hiệu lực thi hành với các bên.
• Phán quyết của trọng tài có giá trị chung thẩm. Giá trị chung thẩm của phán quyết trọng tài theo Luật Mẫu UNCITRAL được công nhận có hiệu lực bắt buộc bất kể được tuyên ở nước nào.
• Khoản 5 Điều 4 Luật Trọng tài thương mại 2010 đã xác định các nguyên tắc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, trong đó quy định rõ phán quyết của trọng tài có tính chung thẩm. Nếu một trong các bên không thi hành thì bên kia có quyền yêu cầu thi hành phán quyết của trọng tài theo quy định của pháp luật (Khoản 5 Điều 61 và Điều 66 Luật trọng tài thương mại năm 2010).

Quý khách hàng có khó khăn, vướng mắc liên quan đến thủ tục, thực hiện giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại, giải quyết tranh chấp bằng tòa án xin vui lòng liên hệ Công ty Luật Việt An để được tư vấn giải quyết nhanh gọn, chính xác, hiệu quả nhất!