Phân biệt trọng tài lao động và trọng tài thương mại

Hiện nay, bên cạnh phương thức giải quyết tranh chấp tại Tòa án, các bên chủ thể tranh chấp có thể lựa chọn Trọng tài để giải quyết. Nếu như trong pháp luật thương mại có quy định về phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại thì trong pháp luật lao động lại quy định về phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài lao động. Vậy hai phương thức này có gì khác nhau? Sau đây, Luật Việt An sẽ phân biệt trọng tài lao động và trọng tài thương mại theo quy định pháp luật hiện hành.

Nội dung chính bài viết

Căn cứ pháp lý

Bộ Luật lao động năm 2019;
Luật Trọng tài thương mại năm 2010;
Nghị định 145/2020/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật lao động về điều kiện lao động và quan hệ lao động.
Nghị định 63/2011/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Trọng tài thương mại, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 124/2018/NĐ-CP.

Trọng tài lao động là gì?

Tranh chấp lao động là tranh chấp về quyền, nghĩa vụ và lợi ích phát sinh giữa các bên trong quan hệ lao động. Dưới góc độ phương thức giải quyết tranh chấp lao động, trọng tài lao động được coi là phương thức giải quyết tranh chấp lao động mà trong đó bên thứ ba (Ban trọng tài lao động) sẽ đứng ra phân xử vụ tranh chấp theo yêu cầu các bên. Dưới góc độ cơ quan giải quyết tranh chấp, trọng tài lao động là cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động thông qua hoạt động của Hội đồng trọng tài lao động. Trọng tài lao động là một dạng của tài phán lao động.

Trên cơ sở đồng thuận, các bên tranh chấp có quyền yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động có quyền giải quyết tranh chấp lao động cá nhân (theo Điều 189 Bộ Luật lao động 2019), tranh chấp lao động tập thể về quyền (Điều 193, tranh chấp lao động tập thể về lợi ích (Điều 197 Bộ Luật lao động 2019).

Trọng tài thương mại là gì?

Trọng tài thương mại là một trong những phương thức giải quyết tranh chấp trong thương mại theo Điều 317 Luật Thương mại 2005.

Căn cứ Khoản 1 Điều 3 Luật Trọng tài thương mại 2010 quy định: “Trọng tài Thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp do các bên thỏa thuận và được tiến hành theo quy định của Luật này”. Như vậy, có thể hiểu trọng tài thương mại là một phương thức giải quyết tranh chấp trong kinh doanh thương mại nhưng cũng đồng thời là một cơ quan giải quyết tranh chấp:

Với tính chất là một phương thức giải quyết tranh chấp, trọng tài thương mại được hiểu là phương thức trong đó các bên tranh chấp tự nguyện thỏa thuận với nhau để ủy thác việc giải quyết tranh chấp đã hoặc có thể phát sinh giữa họ cho trọng tài. Trên cơ sở các tình tiết khách quan của tranh chấp, được quyền đưa ra quyết định cuối cùng để giải quyết tranh chấp và quyết định này có giá trị bắt buộc thi hành đối với các bên.
Với tính chất là cơ quan giải quyết tranh chấp, trọng tài thương mại được thành lập tự nguyện bởi các trọng tài viên để giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại theo yêu cầu của các bên tranh chấp. Trọng tài là một cơ quan tài phán độc lập, tồn tại song song với Tòa án, có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp phát sinh trong hoạt động thương mại.

Điểm giống nhau

Trọng tài lao động và trọng tài thương mại là hai phương thức giải quyết tranh chấp có những điểm giống nhau như sau:

Đều được giải quyết thông qua bên thứ ba là Hội đồng trọng tài.
Là phương thức giải quyết tranh chấp không mang tính quyền lực nhà nước, được giải quyết thông qua phán quyết của trọng tài theo thủ tục linh hoạt, mềm dẻo.
Đều do các bên tranh chấp thỏa thuận lựa chọn giải quyết.
Có quyền phán quyết như tòa án và quyết định của trọng tài được cưỡng chế thi hành.

Điểm khác nhau

Bên cạnh những điểm giống nhau, chúng ta có thể phân biệt trọng tài lao động và trọng tài thương mại dựa trên một số tiêu chí như sau:

	Trọng tài lao động	Trọng tài thương mại
Cơ sở pháp lý	Bộ Luật lao động năm 2019	Luật Trọng tài thương mại 2010.
Loại hình tổ chức	Trọng tài thường trực. Hội đồng trọng tài lao động với tên gọi là Hội đồng trọng tài lao động cấp tỉnh hoạt động nhiệm kỳ 05 năm.	– Trọng tài thường trực. – Trọng tài vụ việc.
Thẩm quyền giải quyết tranh chấp	– Tranh chấp lao động cá nhân (theo Điều 189 Bộ Luật lao động 2019); – Tranh chấp lao động tập thể về quyền (Điều 193 Bộ Luật lao động 2019); – Tranh chấp lao động tập thể về lợi ích (Điều 197 Bộ Luật lao động 2019).	– Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại. – Tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại. – Tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng Trọng tài. (Điều 2 Luật Trọng tài thương mại 2010)
Thỏa thuận trọng tài	Không quy định bắt buộc các bên phải thỏa thuận trọng tài duới dạng văn bản. Pháp luật chỉ đặt ra điều kiện các bên tranh chấp trên cơ sở đồng thuận và có yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động giải quyết.	Tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài thương mại nếu các bên có thoả thuận trọng tài. Thỏa thuận trọng tài có thể được lập trước hoặc sau khi xảy ra tranh chấp và được xác lập dưới dạng văn bản.
Quyền yêu cầu Tòa án giải quyết	Khi yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động giải quyết tranh chấp, các bên không được đồng thời yêu cầu Tòa án giải quyết, trừ trường hợp hết thời hạn quy định mà Ban trọng tài lao động không được thành lập hoặc hết thời hạn mà Ban trọng tài lao động không ra quyết định giải quyết tranh chấp thì các bên có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết.	Trong trường hợp các bên tranh chấp đã có thoả thuận trọng tài mà một bên khởi kiện tại Toà án thì Toà án phải từ chối thụ lý, trừ trường hợp thoả thuận trọng tài vô hiệu hoặc thoả thuận trọng tài không thể thực hiện được.
Hội đồng trọng tài	– Hội đồng trọng tài lao động do Chủ tịch UBND cấp tỉnh thành lập. – Số lượng trọng tài viên lao động của Hội đồng trọng tài lao động do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định, ít nhất là 15 người, bao gồm số lượng ngang nhau do các bên đề cử.	– Hội đồng trọng tài được thành lập khi các bên yêu cầu giải quyết tranh chấp. – Thành phần Hội đồng trọng tài có thể bao gồm một hoặc nhiều Trọng tài viên theo sự thỏa thuận của các bên. Trường hợp các bên không có thoả thuận thì Hội đồng trọng tài bao gồm ba Trọng tài viên.
Cơ quan tiến hành giải quyết	Khi có yêu cầu giải quyết tranh chấp lao động, Hội đồng trọng tài lao động quyết định thành lập Ban trọng tài lao động để giải quyết tranh chấp.	Cơ quan tiến hành giải quyết tranh chấp là Hội đồng trọng tài, gồm Hội đồng trọng tài tại Trung tâm trọng tài hoặc Hội đồng trọng tài vụ việc.
Lựa chọn trọng tài viên	Đại diện mỗi bên tranh chấp chọn 01 trọng tài viên trong số danh sách trọng tài viên lao động. Trường hợp các bên tranh chấp cùng lựa chọn một trọng tài viên để giải quyết tranh chấp lao động thì Ban trọng tài lao động chỉ gồm 01 trọng tài viên lao động đã được lựa chọn.	Trọng tài viên theo sự thỏa thuận của các bên. Trong một số trường hợp, trọng tài viên có thể do Chủ tịch Trung tâm trọng tài chỉ định hoặc do Tòa án có thẩm quyền chỉ định.
Phiên họp giải quyết tranh chấp	– Ít nhất 05 ngày trước khi tổ chức cuộc họp, Ban trọng tài lao động phải có văn bản triệu tập tham gia cuộc họp gửi tới các bên tranh chấp. – Khi nhận được văn bản triệu tập, các bên tranh chấp phải phản hồi cho Ban trọng tài lao động về việc tham gia phiên họp.	Trình tự, thủ tục phức tạp hơn. Trình tự, thủ tục tiến hành phiên họp giải quyết tranh chấp do quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm trọng tài quy định; đối với Trọng tài vụ việc do các bên thỏa thuận.
Kết quả giải quyết tranh chấp	Quyết định về việc giải quyết tranh chấp ràng buộc các bên theo pháp luật dân sự, nhưng nếu các bên không thi hành thì một trong các bên vẫn có thể đưa tranh chấp ra giải quyết tại Tòa án.	Phán quyết có tính chung thẩm, buộc các bên thi hành và có thể được yêu cầu thi hành theo pháp luật thi hành án dân sự.
Chi phí	Chi phí thấp hơn trọng tài thương mại vì Hội đồng trọng tài lao động do cơ quan nhà nước thành lập, nhiều chi phí được hỗ trợ. Phí do các bên yêu cầu giải quyết tranh chấp chi trả.	Chi phí cao hơn do trọng tài thương mại tự chủ về tài chính, bao gồm nhiều phí như thù lao Trọng tài viên, phí tham vấn chuyên gia và các trợ giúp khác theo yêu cầu của Hội đồng trọng tài.

Dịch vụ tư vấn giải quyết tranh chấp lao động của Luật Việt An

Tư vấn lựa chọn phương thức phù hợp để giải quyết tranh chấp lao động;
Tư vấn quyền và nghĩa vụ của các bên tranh chấp; tư vấn các phương án giải quyết tranh chấp lao động, tranh chấp thương mại;
Hướng dẫn khách hàng thu thập chứng cứ, tài liệu để giải quyết tranh chấp;
Tư vấn trình tự, thủ tục yêu giải quyết tranh chấp bằng trọng tài;
Đại diện theo ủy quyền hoặc luật sư đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng trước Hội đồng trọng tài, Tòa án.

Quý khách hàng có thắc mắc liên quan hoặc có nhu cầu hỗ trợ pháp lý về giải quyết tranh chấp bằng trọng tài lao động hoặc trọng tài thương mại, vui lòng liên hệ Luật Việt An để được hỗ trợ tốt nhất!

Bài viết được cập nhật đến tháng 4/2024, bất kỳ sự thay đổi về pháp luật nào chưa được cập nhật, vui lòng liên hệ đến Luật Việt An để được hỗ trợ.