Đại diện theo pháp luật của người mất năng lực hành vi dân sự

Năng lực hành vi dân sự của cá nhân là khả năng của cá nhân bằng hành vi của mình xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự. Người mất năng lực hành vi dân sự do không thể tự mình thực hiện các giao dịch dân sự nên phải thông qua một cơ chế gọi là người đại diện. Tuy nhiên trong thực tế, nhiều khách hàng chưa hiểu rõ về khái niệm cũng như cách xác định đại diện của người mất năng lực hành vi dân sự theo quy định của pháp luật hiện hành. Để giải đáp thắc mắc của quý khách hàng, Công ty Luật Việt An xin đưa ra bài viết đại diện theo pháp luật của người mất năng lực hành vi dân sự sau đây.

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Dân sự năm 2015.

Đại diện theo pháp luật là gì?

Điều 134 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: Đại diện là việc cá nhân, pháp nhân (sau đây gọi chung là người đại diện) nhân danh và vì lợi ích của cá nhân hoặc pháp nhân khác (sau đây gọi chung là người được đại diện) xác lập, thực hiện giao dịch dân sự. Cá nhân, pháp nhân có thể xác lập, thực hiện giao dịch dân sự thông qua người đại diện. Cá nhân không được để người khác đại diện cho mình nếu pháp luật quy định họ phải tự mình xác lập, thực hiện giao dịch đó.

Quyền đại diện được xác lập theo ủy quyền giữa người được đại diện và người đại diện (đại diện theo ủy quyền); theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, theo điều lệ của pháp nhân hoặc theo quy định của pháp luật (đại diện theo pháp luật).

Đại diện theo pháp luật bao gồm:

• Đại diện theo pháp luật của cá nhân:
• Cha, mẹ đối với con chưa thành niên.
• Người giám hộ đối với người được giám hộ. Người giám hộ của người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi là người đại diện theo pháp luật nếu được Tòa án chỉ định.
• Người do Tòa án chỉ định trong trường hợp không xác định được người đại diện quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này.
• Người do Tòa án chỉ định đối với người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự.
• Đại diện theo pháp luật của pháp nhân
  • Người được pháp nhân chỉ định theo điều lệ;
  • Người có thẩm quyền đại diện theo quy định của pháp luật;
  • Người do Tòa án chỉ định trong quá trình tố tụng tại Tòa án.

Người mất năng lực hành vi dân sự

Người mất năng lực hành vi dân sự được quy định cụ thể tại Điều 22 Bộ luật Dân sự, theo đó:

• Tòa án, theo yêu cầu, ra quyết định tuyên bố một người là người mất năng lực hành vi dân sự trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần khi người đó do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi thì theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc của cơ quan, tổ chức hữu quan.
• Tòa án, theo yêu cầu, ra quyết định hủy bỏ quyết định tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự khi không còn căn cứ tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự thì theo yêu cầu của chính người đó hoặc của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc của cơ quan, tổ chức hữu quan.

Đại diện theo pháp luật của người mất năng lực hành vi dân sự

Vì người mất năng lực hành vi dân sự không thể tự nhận thức và làm chủ hành vi của mình, nên để đảm bảo quyền lợi cho các cá nhân tham gia giao dịch dân sự,  cũng như đảm bảo sự ổn định trong giao dịch dân sự, pháp luật quy định giao dịch dân sự của người mất năng lực hành vi dân sự phải do người đại diện theo pháp luật xác lập, thực hiện.

Căn cứ khoản 2,3 Điều 136 Bộ luật Dân sự năm 2015, người đại diện theo pháp luật của người mất năng lực hành vi dân sự là:

Người giám hộ của người này (trong trường hợp xác định được người giám hộ)

Người giám hộ phải đáp ứng các điều kiện quy định tại Điều 49 Bộ luật Dân sự năm 2015 và tuỳ từng trường hợp cụ thể, người giám hộ của người mất năng lực hành vi dân sự có thể thuộc một trong các đối tượng sau:

• Trường hợp người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ lựa chọn người giám hộ cho mình thì khi họ ở tình trạng cần được giám hộ, cá nhân, pháp nhân được lựa chọn là người giám hộ nếu người này đồng ý. Việc lựa chọn người giám hộ phải được lập thành văn bản có công chứng hoặc chứng thực;
• Người giám hộ đương nhiên ( trong trường hợp không có người giám hộ theo quy định tại khoản 2 Điều 48 Bộ luật Dân sự);
• Trường hợp người mất năng lực hành vi dân sự không có người giám hộ đương nhiên theo quy định tại Điều 53 của Bộ luật Dân sự thì Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người được giám hộ có trách nhiệm cử người giám hộ.
• Trường hợp có tranh chấp giữa những người giám hộ quy định tại Điều 53 của Bộ luật Dân sự về người giám hộ hoặc tranh chấp về việc cử người giám hộ thì Tòa án chỉ định người giám hộ.

Người do toà án chỉ định

Tòa án sẽ chỉ định người đại diện theo pháp luật cho một người khi tuyên bố người đó mất năng lực hành vi dân sự trong trường hợp không xác định được người giám hộ của người đó.

Một số câu hỏi liên quan

Hậu quả pháp lý của hành vi đại diện được quy định như thế nào?

Căn cứ Điều 139 Bộ luật Dân sự năm 2015, hậu quả pháp lý của hành vi đại diện được quy định cụ thể như sau:

• Giao dịch dân sự do người đại diện xác lập, thực hiện với người thứ ba phù hợp với phạm vi đại diện làm phát sinh quyền, nghĩa vụ đối với người được đại diện.
• Người đại diện có quyền xác lập, thực hiện hành vi cần thiết để đạt được mục đích của việc đại diện.
• Trường hợp người đại diện biết hoặc phải biết việc xác lập hành vi đại diện là do bị nhầm lẫn, bị lừa dối, bị đe dọa, cưỡng ép mà vẫn xác lập, thực hiện hành vi thì không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ đối với người được đại diện, trừ trường hợp người được đại diện biết hoặc phải biết về việc này mà không phản đối.

Thời hạn đại diện theo pháp luật được quy định như thế nào?

Thời hạn là một khoảng thời gian được xác định từ thời điểm này đến thời điểm khác. Thời hạn có thể được xác định bằng phút, giờ, ngày, tuần, tháng, năm hoặc bằng một sự kiện có thể sẽ xảy ra.

Căn cứ khoản 4 Điều 140 Bộ luật Dân sự năm 2015, đại diện theo pháp luật chấm dứt trong trường hợp sau đây:

• Người được đại diện là cá nhân đã thành niên hoặc năng lực hành vi dân sự đã được khôi phục;
• Người được đại diện là cá nhân chết;
• Người được đại diện là pháp nhân chấm dứt tồn tại;
• Căn cứ khác theo quy định của Bộ luật này hoặc luật khác có liên quan.

Dịch vụ tư vấn về đại diện theo pháp luật cho người mất năng lực hành vi dân sự của Công ty Luật Việt An

• Tư vấn điều kiện đối với người đại diện theo pháp luật cho người mất năng lực hành vi dân sự.
• Tư vấn cho quý khách hàng về cách xác định người đại diện theo pháp luật cho người mất năng lực hành vi dân sự.
• Trao đổi, tư vấn thông tin về hậu quả pháp lý và thời hạn đại diện theo pháp luật.
• Tư vấn, trao đổi với khách hàng về phạm vi đại diện đối với người đại diện theo pháp luật cho người mất năng lực hành vi dân sự.

Quý khách hàng có nhu cầu tư vấn về đại diện theo pháp luật của người mất năng lực hành vi dân sự, xin vui lòng liên hệ Công ty Luật Việt An để được hỗ trợ tốt nhất.