Giải quyết tranh chấp mua bán hàng hóa

Hiện nay, ở các quốc gia đang phát triển việc đưa đất nước ngày càng hội nhập và mở rộng cơ chế thị trường, làm ăn với đối tác trong và ngoài nước nên việc phát sinh tranh chấp trong hoạt động mua bán, giao thương cũng ngày một đa dạng và phức tạp. Tranh chấp mua bán hàng hóa là một trong những tranh chấp phổ biến hiện nay. Sau đây, Luật Việt An sẽ phân tích về giải quyết tranh chấp mua bán hàng hóa theo quy định pháp luật.

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015;
• Luật Thương mại năm 2005;
• Luật trọng tài thương mại năm 2010;
• Nghị định 22/2017/NĐ-CP về hoà giải thương mại.

Tranh chấp mua bán hàng hóa là gì?

Khái niệm

Theo Luật Thương mại 2005, mua bán hàng hoá là hoạt động thương mại, theo đó bên bán có nghĩa vụ giao hàng, chuyển quyền sở hữu hàng hóa cho bên mua và nhận thanh toán; bên mua có nghĩa vụ thanh toán cho bên bán, nhận hàng và quyền sở hữu hàng hoá theo thỏa thuận.

Có thể hiểu, tranh chấp mua bán hàng hóa là loại tranh chấp thương mại, theo đó các bên trong quan hệ mua bán hàng hóa có sự mâu thuẫn, xung đột về quyền và lợi ích với nhau.

Đặc điểm của tranh chấp

• Về bản chất: Tranh chấp mua bán hàng hóa vừa là tranh chấp mua bán tài sản nhưng cũng đồng thời là tranh chấp thương mại.
• Về chủ thể: các chủ thể tham gia tranh chấp có thể là các thương nhân với nhau hoặc giữa thương nhân với bên không phải là thương nhân. Tuy nhiên, ít nhất một bên trong tranh chấp phải là thương nhân thì tranh chấp mới được coi là tranh chấp thương mại.
• Đối tượng tranh chấp: chủ yếu là liên quan đến việc thực hiện hoặc không thực hiện quyền và nghĩa vụ theo hợp đồng.
• Về lĩnh vực phát sinh tranh chấp: Tranh chấp mua bán hàng hóa phát sinh từ hợp đồng mua bán hàng hóa. Đối tượng của hợp đồng mua bán hàng hóa là hàng hóa. Theo quy định tại khoản 2 Điều 3 Luật Thương mại 2005, hàng hóa bao gồm: (i) Tất cả các loại động sản, kể cả động sản hình thành trong tương lai; (ii) Những vật gắn liền với đất đai.

Những tranh chấp phổ biến

Tranh chấp mua bán hàng hoá thường xảy ra với các nội dung tranh chấp như sau:

• Tranh chấp về giao hàng và chứng từ liên quan đến hàng hóa;
• Tranh chấp về địa điểm giao hàng, địa điểm thanh toán;
• Tranh chấp về chất lượng hàng hóa. Bên bán giao hàng không đúng chủng loại, số lượng như đã cam kết trong hợp đồng hai bên kí kết;
• Tranh chấp về giá, nghĩa vụ thanh toán;
• Tranh chấp về về thời điểm chuyển giao hàng hoá;
• Tranh chấp về chuyển rủi ro;
• Bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng.

Phương thức giải quyết tranh chấp

Thương lượng

Thương lượng là phương thức giải quyết tranh chấp thông qua việc các bên tranh chấp cùng nhau bàn bạc, tự dàn xếp, tháo gỡ những bất đồng phát sinh để loại bỏ tranh chấp mà không cần có sự trợ giúp hay phán quyết của bất kỳ bên thứ ba nào.

Ưu điểm: đơn giản, ít tốn kém; bí mật kinh doanh được bảo đảm tối đa; mức độ phương hại đến mối quan hệ hợp tác giữa các bên thấp.

Nhược điểm: kết quả thương lượng hoàn toàn phụ thuộc vào sự tự nguyện của mỗi bên tranh chấp mà không có bất kì cơ chế pháp lí nào bảo đảm việc thực thi thỏa thuận của các bên trong quá trình thương lượng; khi một hoặc các bên tranh chấp không nỗ lực, thiện chí, trung thực trong quá trình thương lượng thì khả năng thành công rất mong manh, mục tiêu và kết quả thương lượng thường không đạt được.

Hòa giải thương mại

Hòa giải là phương thức giải quyết tranh chấp thương mại được điều chỉnh bởi Nghị định 22/2017/NĐ-CP về hòa giải thương mại. Mặc dù cũng là một hình thức giải quyết tranh chấp thân thiện và không mang tính ràng buộc, nhưng đặc trưng của hòa giải so với thương lượng là sự tham gia của bên thứ ba làm trung gian hòa giải để hỗ trợ, thuyết phục các bên tranh chấp mua bán hàng hóa tìm kiếm các giải pháp nhằm loại trừ tranh chấp đã phát sinh.

Ưu điểm:

• Thuận tiện, nhanh chóng, linh hoạt và ít tốn kém;
• Ít chịu sự chi phối của các nguyên tắc hay hoạt động của các cơ quan công quyền;
• Các bên giữ được các bí mật kinh doanh và uy tín của nhau;
• Do xuất phát từ sự tự nguyện với thiện chí của các bên, phương án hòa giải dễ được các bên thường nghiêm túc thực hiện.

Nhược điểm:

• Không có bất kỳ cơ chế pháp lý nào bảo đảm thi hành những cam kết của các bên trong quá trình hòa giải;
• Trường hợp hoà giải không thành, không chỉ mất thêm chi phí hòa, bên có quyền lợi bị xâm phạm có thể mất quyền khởi kiện vì thời hiệu khởi kiện không còn (thường xảy ra khi bên kia thiếu thiện chí, lợi dụng hòa giải để dây dưa trì hoãn thực hiện nghĩa vụ của mình).

Một số lưu ý khi giải quyết bằng hòa giải thương mại:

• Tranh chấp được giải quyết bằng hòa giải thương mại nếu các bên có thỏa thuận hòa giải. Các bên có thể thỏa thuận giải quyết tranh chấp bằng hòa giải trước, sau khi xảy ra tranh chấp hoặc tại bất cứ thời điểm nào của quá trình giải quyết tranh chấp.
• Hòa giải viên thương mại do các bên thỏa thuận lựa chọn từ danh sách hòa giải viên thương mại của tổ chức hòa giải thương mại hoặc từ danh sách hòa giải viên thương mại vụ việc do Sở Tư pháp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương công bố.
• Trường hợp không đạt được kết quả hòa giải thành, các bên có quyền tiếp tục hòa giải hoặc yêu cầu Trọng tài hoặc Tòa án giải quyết tranh chấp theo quy định của pháp luật.

Trọng tài thương mại

Giải quyết tranh chấp bằng trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp thông qua hoạt động của Hội đồng trọng tài hoặc trọng tài viên với tư cách là bên thứ ba độc lập nhằm chấm dứt các xung đột bằng việc đưa ra phán quyết trọng tài buộc các bên tôn trọng và thực hiện.

Ưu điểm:

• Đảm bảo tính bảo mật, nội dung tranh chấp và danh tính của các bên được giữ kín, đáp ứng nhu cầu tin cậy trong quan hệ thương mại;
• Thủ tục trọng tài đơn giản, nhanh chóng;
• Phán quyết của trọng tài có tính chung thẩm, sau khi trọng tài đưa ra phán quyết thì các bên không có quyền kháng cáo trước bất kỳ một tổ chức hay tòa án nào.

Nhược điểm:

• Chi phí để giải quyết tranh chấp kinh doanh bằng trọng tài khá lớn, không phù hợp đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ;
• Trọng tài tuyên án chỉ sau một cấp xét xử duy nhất, nên các quyết định của trọng tài có thể không chính xác, gây thiệt hại đối với một trong các bên tranh chấp.

Một số lưu ý khi giải quyết tranh chấp bằng trọng tài:

• Tranh chấp được giải quyết bằng Trọng tài nếu các bên có thoả thuận trọng tài. Thỏa thuận trọng tài có thể được lập trước hoặc sau khi xảy ra tranh chấp.
• Thời hiệu khởi kiện theo thủ tục trọng tài là 02 năm, kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm.
• Trường hợp giải quyết tranh chấp tại Trung tâm trọng tài, nguyên đơn phải làm đơn khởi kiện gửi đến Trung tâm trọng tài. Trường hợp vụ tranh chấp được giải quyết bằng Trọng tài vụ việc, nguyên đơn phải làm đơn khởi kiện và gửi cho bị đơn.

Tòa án

Giải quyết tranh chấp tại tòa án là phương thức giải quyết tranh chấp thương mại tại cơ quan xét xử nhân danh quyền lực nhà nước được tòa án thực hiện theo một trình tự, thủ tục nghiêm ngặt, chặt chẽ. Các phán quyết có hiệu lực của tòa án được đảm bảo thi hành bằng sức mạnh cưỡng chế của nhà nước.

Ưu điểm:

• Phán quyết của tòa án bằng bản án, quyết định nhân danh ý chí quyền lực nhà nước và được đảm bảo thi hành bằng sức mạnh của quyền lực nhà nước;
• Trình tự, thủ tục chặt chẽ do giải quyết thông qua hai cấp xét xử;
• Chi phí giải quyết tranh chấp kinh tế tại toà án thấp hơn rất nhiều so với chi phí tại Trọng tài thương mại hay Trọng tài quốc tế.

Nhược điểm:

• Các bên phải tuân thủ chặt chẽ các quy định mang tính hình thức của tố tụng;
• Việc xét xử công khai tại Tòa án có thể ảnh hưởng đến uy tín hoặc bí mật kinh doanh của các bên;
• Quá trình giải quyết tranh chấp có thể bị kéo dài, xét xử nhiều cấp với khả năng kháng cáo kháng nghị cao khiến các bên tranh chấp phải tốn kém thời gian, tiền bạc, công sức.

Thẩm quyền tòa án

Theo loại việc

Tranh chấp mua bán hàng hóa là tranh chấp phát sinh trong hoạt động kinh doanh, thương mại giữa cá nhân, tổ chức có đăng ký kinh doanh với nhau và đều có mục đích lợi nhuận nên thuộc tranh chấp về kinh doanh thương mại thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo Khoản 1 Điều 30 Bộ Luật tố tụng dân sự năm 2015;

Theo cấp

• Tòa án nhân dân cấp huyện có thẩm quyền giải quyết thủ tục sơ thẩm tranh chấp mua bán hàng hóa.
• Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền giải quyết tranh chấp mua bán hàng hóa mà có đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài hoặc cần phải ủy thác tư pháp cho cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài, cho Tòa án, cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân cấp huyện.

Theo lãnh thổ

Toà án nơi bị đơn cư trú, làm việc nếu bị đơn là cá nhân hoặc nơi bị đơn có trụ sở, nếu bị đơn là cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giải quyết mua bán hàng hóa theo thủ tục sơ thẩm.

Ngoài ra, các đương sự có quyền tự thỏa thuận với nhau bằng văn bản yêu cầu Tòa án nơi cư trú, làm việc của nguyên đơn, nếu nguyên đơn là cá nhân hoặc nơi có trụ sở của nguyên đơn, nếu nguyên đơn là cơ quan, tổ chức giải quyết tranh chấp. Nếu không biết nơi cư trú, làm việc, trụ sở của bị đơn thì nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc, có trụ sở cuối cùng hoặc nơi bị đơn có tài sản giải quyết.

Dịch vụ giải quyết tranh chấp mua bán hàng hóa của Luật Việt An

• Tư vấn các quy định pháp luật liên quan đến tranh chấp mua bán hàng hóa;
• Tư vấn lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp phù hợp;
• Chuẩn bị đơn khởi kiện và tài liệu liên quan đến tranh chấp mua bán hàng hóa;
• Nghiên cứu hồ sơ, thu thập tài liệu, chứng cứ để giải quyết tranh chấp;
• Đại diện cho khách hàng hoặc là luật sư bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp cho khách hàng;
• Dịch vụ pháp lý khác theo yêu cầu của khách hàng.

Quý khách hàng có thắc mắc liên quan đến giải quyết tranh chấp mua bán hàng hóa và giải quyết các tranh chấp khác, xin vui lòng liên hệ Công ty luật Việt An để được hỗ trợ tốt nhất!