Phán quyết trọng tài là gì?

Giải quyết tranh chấp thương mại bằng trọng tài thương mại là xu thế ngày càng phổ biến trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế. Trong quá trình giải quyết tranh chấp, trọng tài phải ban hành các loại quyết định liên quan đến vụ việc và phán quyết. Vậy phán quyết trọng tài là gì?

Căn cứ pháp lý

• Luật mẫu UNCITRAL về trọng tài thương mại quốc tế.
• Luật Trọng tài thương mại Việt Nam 2010.

Phán quyết trọng tài là gì?

Tại Công ước New York hay Luật Mẫu UNCITRAL cũng không có định nghĩa chung về thuật ngữ “phán quyết trọng tài”. Công ước New York, là công ước điều chỉnh việc công nhận và thi hành phán quyết trọng tài, chỉ đưa ra định nghĩa về phán quyết trọng tài như sau: thuật ngữ “các phán quyết trọng tài” bao gồm không chỉ những phán quyết đưa ra bởi các trọng tài viên được chỉ định cho từng vụ mà còn bao gồm các phán quyết đưa ra bởi các tổ chức trọng tài thường trực được các bên đưa vụ việc ra giải quyết.

Ở Việt Nam, phán quyết trọng tài được định nghĩa trong Khoản 10 Điều 3 Luật Trọng tài thương mại năm 2010: “Phán quyết trọng tài là quyết định của hội đồng trọng tài giải quyết toàn bộ nội dung vụ tranh chấp và chấm dứt tố tụng trọng tài buộc các bên tranh chấp phải thực hiện”.

Tóm lại, có thể đưa ra khái niệm khái quát về phán quyết trọng tài là quyết định của hội đồng trọng tài bằng văn bản giải quyết toàn bộ nội dung vụ tranh chấp giữa các bên tranh chấp và chấm dứt tố tụng trọng tài, ràng buộc các bên tranh chấp phải thực hiện.

Đặc điểm phán quyết trọng tài

Phán quyết trọng tài có một số đặc điểm sau đây:

Thứ nhất, phán quyết trọng tài là quyết định giải quyết toàn bộ vụ tranh chấp và chấm dứt tố tụng trọng tài của hội đồng trọng tài

• Quá trình giải quyết vụ tranh chấp tại trọng tài thường được tính từ thời điểm trung tâm trọng tài nhận được đơn khởi kiện của nguyên đơn đối với trường hợp tranh chấp được giải quyết tại trung tâm trọng tài hoặc tính từ khi bị đơn nhận được đơn khởi kiện của nguyên đơn đối với trường hợp tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài vụ việc đến khi trọng tài họp phiên cuối cùng đưa ra quyết định về giải quyết tranh chấp. Kết thúc quá trình đó, một phán quyết trọng tài giải quyết toàn bộ vụ tranh chấp sẽ được đưa ra. Phán quyết trọng tài thông thường sẽ là “kết quả của một quá trình tranh luận thấu đáo” của hội đồng trọng tài tức là nó giải quyết tận gốc mọi vấn đề và có tính ràng buộc đối với các bên.
• Khi phán quyết trọng tài được đưa ra đồng nghĩa với việc vụ tranh chấp được giải quyết toàn bộ và thủ tục trọng tài chấm dứt. Phán quyết trọng tài là sản phẩm cuối cùng của quá trình tố tụng trọng tài, kết thúc quá trình tố tụng.
• Về hình thức, phán quyết trọng tài tạo ra một sự kiện pháp lý mà theo đó tranh chấp chấm dứt.
• Về nội dung, phán quyết trọng tài đưa ra các kết luận về tranh chấp, quy định quyền và nghĩa vụ mà các bên tham gia tranh chấp phải thực hiện.
• Cách trình bày phán quyết trọng tài tuân theo một quy định chung về hình thức văn bản cũng như nội dung theo quy dinh của pháp luật. Pháp luật trọng tài ở Việt Nam quy định phán quyết phải được lập thành văn bản. Trên cơ sở quy định chung về nội dung và hình thức, phán quyết trọng tài, mỗi trung tâm trọng tài hay mỗi hội đồng trọng tài vụ việc có thể có những luận giải, trình bày khác nhưng bắt buộc phải tuân theo quy định chung đó.

Thứ hai, phán quyết trọng tài buộc các bên tranh chấp phải thực hiện.

Phán quyết trọng tài là chung thẩm. Đây là một trong những nguyên tắc cơ bản của giải quyết tranh chấp bằng trọng tài. Điều này có nghĩa phán quyết trọng tài không bị các bên tranh chấp kháng cáo trước bất kỳ một tòa án hay tổ chức nào. Phán quyết trọng tài cũng không bị cơ quan nào kháng nghị. Tuy nhiên, nếu có đủ bằng chứng cho rằng phán quyết đó thuộc một trong các trường hợp hủy phán quyết trọng tài được pháp luật quy định thì có thể yêu cầu tòa án có thẩm quyền hủy.

Tại Điều 34 Bản Quy tắc trọng tài UNCITRAL ngày 15/12/1976 sửa đổi, bổ sung ngày 06/12/2010 của Ủy bản Liên hợp quốc về Luật Thương mại quốc tế quy định: “Phán quyết trọng tài phải được lập bằng văn bản và là chung thẩm và ràng buộc các bên, các bên cam kết thi hành phán quyết không chậm trễ”.

Căn cứ theo Khoản 5 Điều 4 Luật Trọng tài thương mại năm 2010 quy định: “Phán quyết trọng tài là chung thẩm”. Các trung tâm trọng tài của Việt Nam khi xây dựng bản quy tắc tố tụng trọng tài của mình cũng khẳng định giá trị chung thẩm của phán quyết. Tại Điều 31 Bản quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam quy định: “Quyết định trọng tài là chung thẩm, có hiệu lực kể từ ngày công bố. Các bên phải thi hành quyết định trọng tài theo quy định của pháp luật”.

Việc phán quyết của trọng tài là chung thẩm tạo điều kiện cho tranh chấp được giải quyết một cách nhanh chóng, tiết kiệm thời gian và chi phí cho các bên đương sự. Các trường hợp hủy phán quyết trọng tài do có sai sót liên quan đến thủ tục tố tụng ít khi xảy ra. Để một phán quyết trọng tài đạt được tính hiệu lực chung thẩm như trên, phán quyết trọng tài phải là kết quả của một quá trình giải quyết khách quan và tuân theo các quy định của pháp luật.

Phân loại phán quyết trọng tài

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, căn cứ theo tiêu chí lãnh thổ, phán quyết trọng tài được chia thành hai loại là:

• Phán quyết của trọng tài trong nước (hay trọng tài Việt Nam)
• Phán quyết của trọng tài nước ngoài. Phán quyết của trọng tài nước ngoài là phán quyết do trọng tài nước ngoài tuyên ở ngoài lãnh thổ Việt Nam hoặc ở trong lãnh thổ Việt Nam để giải quyết tranh chấp do các bên thỏa thuận lựa chọn.

Như vậy, phán quyết trọng tài là quyết định cuối cùng, mang tính chung thẩm và buộc các bên phải thi hành, tạo điều kiện để tranh chấp được giải quyết một cách nhanh chóng, tiết kiệm thời gian, chi phí cho các bên tranh chấp. Đồng thời phán quyết trọng tài cũng phải đảm bảo là kết quả của một quá trình xét xử công minh, vô tư, phải tuân theo các nguyên tắc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài và phải được tuyên bố theo đúng thủ tục ra phán quyết trọng tài mà pháp luật về trọng tài thương mại quy định.

Vai trò của phán quyết trọng tài

Thứ nhất, bảo vệ quyền, lợi ích của các bên, góp phần giữ gìn trật tự, kỷ cương, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa

Với vai trò là cơ quan tài phán tư, các phán quyết của trọng tài thương mại thường tôn trọng cơ chế thỏa thuận và trong quá trình tố tụng trọng tài, các bên tranh chấp có quyền thỏa thuận, định đoạt các vấn đề liên quan tới bản thân mình và chỉ áp dụng biện pháp cưỡng chế thông qua cơ quan thi hành án dân sự khi thực sự cần thiết. Pháp luật về thi hành phán quyết trọng tài dường như đảm bảo tối đa lợi ích, quyền của các bên trong tranh chấp.

Bên cạnh đó, phán quyết trọng tài được thi hành còn có ý nghĩa là công lý đã được đảm bảo trên thực tế. Nếu công tác thi hành phán quyết trọng tài không được quan tâm đầy đủ và không đạt hiệu quả như mong muốn thì sẽ ảnh hưởng tiêu cực, tác động đến toàn bộ hoạt động tố tụng của trọng tài, làm giảm uy tín của các trung tâm trọng tài hay các hội đồng trọng tài vụ việc được các bên tranh chấp lựa chọn giải quyết vụ việc, làm mất niềm tin vào công lý và hoạt động trọng tài của bên được thi hành phán quyết và các tổ chức, cá nhân liên quan.

Thứ hai, tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về trọng tài thương mại

Phán quyết trọng tài là sản phẩm cuối cùng của quá trình tố tụng trọng tài, trong đó phản ánh rất nhiều các quy phạm pháp luật về trọng tài thương mại cũng như những đặc thù tố tụng trọng tài. Thông qua hoạt động thi hành phán quyết trọng tài thương mại, các bên tranh chấp, các tổ chức, cá nhân có liên quan hoặc các chủ thể khác có nguy cơ bị cuốn vào tranh chấp sẽ hiểu biết nhiều hơn về hoạt động trọng tài thương mại và tố tụng trọng tài, cũng như ý thức được hậu quả pháp lý nếu không chấp hành phán quyết trọng tài thương mại, để từ đó góp phần nâng tầm ý thức chấp hành pháp luật nói chung và pháp luật về trọng tài thương mại nói riêng.

Doanh nghiệp có nhu cầu tư vấn pháp luật doanh nghiệp, giải quyết tranh chấp thông qua phương thức trọng tài thương mại xin vui lòng liên hệ Công ty Luật Việt An để được các luật sư có kinh nghiệm và trình độ chuyên môn cao hỗ trợ nhanh nhất, hiệu quả nhất!